Available Bhashyas

Bhashyas

Choose the bhashyas to show on this mantra page.

Atharvaveda - Mantra 36

Atharvaveda 11/3/36

10 Sukta
56 Mantra
11/3/36
Devata- मन्त्रोक्ताः Rishi- अथर्वा Suktam- ओदन सूक्त
Mantra with Swara
तत॑श्चैनम॒न्यया॑ जि॒ह्वया॒ प्राशी॒र्यया॑ चै॒तं पूर्व॒ ऋष॑यः॒ प्राश्न॑न्। जि॒ह्वा ते॑ मरिष्य॒तीत्ये॑नमाह। तं वा अ॒हं ना॒र्वाञ्चं॒ न परा॑ञ्चं॒ न प्र॒त्यञ्च॑म्। अ॒ग्नेर्जि॒ह्वया॑। तयै॑नं॒ प्राशि॑षं॒ तयै॑नमजीगमम्। ए॒ष वा ओ॑द॒नः सर्वा॑ङ्गः॒ सर्व॑परुः॒ सर्व॑तनूः। सर्वा॑ङ्ग ए॒व सर्व॑परुः॒ सर्व॑तनूः॒ सं भ॑वति॒ य ए॒वं वेद॑ ॥

तत॑: । च॒ ।ए॒न॒म् । अ॒न्यया॑ । जि॒ह्वया॑ । प्र॒ऽआशी॑: । यया॑ । च॒ । ए॒तम् । पूर्वे॑ । ऋष॑य: । प्र॒ऽआश्न॑न् ॥ जि॒ह्वा । ते॒ । म॒रि॒ष्य॒ति॒ । इति॑ । ए॒न॒म् । आ॒ह॒ ॥ तम् । वै । अ॒हम् । न । अ॒र्वाञ्च॑म् । न । परा॑ञ्चम् । न । प्र॒त्यञ्च॑म् ॥ अ॒ग्ने: । जि॒ह्वया॑ ॥ तया॑ । ए॒न॒म् । प्र । आ॒शि॒ष॒म् । तया॑ । ए॒न॒म् । अ॒जी॒ग॒म॒म् ॥ ए॒ष: । वै । ओ॒द॒न: । सर्व॑ऽअङ्ग: । सर्व॑ऽपरु: । सर्व॑ऽतनू: ॥ सर्व॑ऽअङ्ग: । ए॒व । सर्व॑ऽपरु: । सर्व॑ऽतनू: । सम् । भ॒व॒ति॒ । य: । ए॒वम् । वेद॑ ॥४.५॥

Mantra without Swara
ततश्चैनमन्यया जिह्वया प्राशीर्यया चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन्। जिह्वा ते मरिष्यतीत्येनमाह। तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम्। अग्नेर्जिह्वया। तयैनं प्राशिषं तयैनमजीगमम्। एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः। सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥

तत: । च ।एनम् । अन्यया । जिह्वया । प्रऽआशी: । यया । च । एतम् । पूर्वे । ऋषय: । प्रऽआश्नन् ॥ जिह्वा । ते । मरिष्यति । इति । एनम् । आह ॥ तम् । वै । अहम् । न । अर्वाञ्चम् । न । पराञ्चम् । न । प्रत्यञ्चम् ॥ अग्ने: । जिह्वया ॥ तया । एनम् । प्र । आशिषम् । तया । एनम् । अजीगमम् ॥ एष: । वै । ओदन: । सर्वऽअङ्ग: । सर्वऽपरु: । सर्वऽतनू: ॥ सर्वऽअङ्ग: । एव । सर्वऽपरु: । सर्वऽतनू: । सम् । भवति । य: । एवम् । वेद ॥४.५॥

Meaning
१. (तत: च) = और तब (यया च जिया) = जिस जिह्वा से, दृष्टिकोण से (पूर्वे ऋषयः प्राश्नन्) = पालन व पुरण करनेवाले तत्त्वद्रष्टा ज्ञानियों ने इस भोजन को खाया, (अन्यया) = उससे भिन्न जिह्वा से, अर्थात् भिन्न दृष्टिकोण (एनं प्राशी:) = इस ओदन को खाएगा, तो वह ब्रह्मज्ञ (एनं आह) = इससे कहता है कि (ते जिह्व मरिष्यति) = तेरी जिह्वा नष्ट हो जाएगी। (अहम्) = मैं तो (वै) = निश्चय से (तम्) = उस ब्रह्मज्ञान को (न अर्वाञ्चम्) = न केवल नीचे-पृथिवी के ही पदार्थों का ज्ञान देनेवाला, (न पराञ्चम्) = न दूरस्थ धुलोक के पदार्थों का ज्ञान देनेवाला और (न प्रत्यञ्चम्) = न सम्मुखस्थ अन्तरिक्ष के ही पदार्थों का ज्ञान देनेवाला मानता हूँ। मैं तो (तया अने: जिह्वया) = उस अग्नि की जिला से (एनं प्राशिषम्) = इस ब्रह्मौदन को खाता हूँ (तया) = उसी से (एनम् अजीगमम्) = इसे प्राप्त हुआ हूँ। २. (एषः वा ओदन:०) = [शेष पूर्ववत्]
Essence
ब्रह्मौदन के विराट् शरीर की जिहा पर 'अग्नि' है। मैं अग्निदेव के गुणों को समझता हुआ इस अग्निदेव में भी उस ब्रह्म का तेज देखता हूँ। वेद अग्नि का ज्ञान देता हुआ इस ब्रह्म का ही ज्ञान देता है।
Subject
अग्नेः जिह्वया

We are thankful to https://vedicscriptures.in for providing us a substantial amount of data for this section of the Vedas.