Available Bhashyas

Bhashyas

Choose the bhashyas to show on this mantra page.

Atharvaveda - Mantra 9

Atharvaveda 10/8/9

10 Sukta
44 Mantra
10/8/9
Devata- आत्मा Rishi- कुत्सः Chhanda- त्रिष्टुप् Suktam- ज्येष्ठब्रह्मवर्णन सूक्त
Mantra with Swara
ति॒र्यग्बि॑लश्चम॒स ऊ॒र्ध्वबु॑ध्न॒स्तस्मि॒न्यशो॒ निहि॑तं वि॒श्वरू॑पम्। तदा॑सत॒ ऋष॑यः स॒प्त सा॒कं ये अ॒स्य गो॒पा म॑ह॒तो ब॑भू॒वुः ॥

ति॒र्यक्ऽबि॑ल: । च॒म॒स: । ऊ॒र्ध्वऽबु॑ध्न: । तस्मि॑न् । यश॑: । निऽहि॑तम् । वि॒श्वऽरू॑पम् । तत् । आ॒स॒ते॒ । ऋष॑य: । स॒प्त । सा॒कम् । ये । अ॒स्य । गो॒पा । म॒ह॒त: । ब॒भू॒वु: ॥८.९॥

Mantra without Swara
तिर्यग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन्यशो निहितं विश्वरूपम्। तदासत ऋषयः सप्त साकं ये अस्य गोपा महतो बभूवुः ॥

तिर्यक्ऽबिल: । चमस: । ऊर्ध्वऽबुध्न: । तस्मिन् । यश: । निऽहितम् । विश्वऽरूपम् । तत् । आसते । ऋषय: । सप्त । साकम् । ये । अस्य । गोपा । महत: । बभूवु: ॥८.९॥

Available Bhashyas

1 Bhashyas
Meaning
१. (तिर्यग्बिलः) = तिरछे मुखवाला तथा (ऊर्ध्वबुध्नः) - ऊपर मूल- [ पेंदे Bottom ] - वाला (चमस:) =  एक पात्र है। [शिर एव अर्वाग् बिलश्चमस ऊर्ध्वबुधः - बृ० २।२।३] यह शिर ही वह पात्र है। (तस्मिन्) = उसमें (विश्वरूपं यशः) = नाना रूपवाले यश (An Object of glory ) निहितम् रक्खे हैं । [प्राणा वै यशो विश्वरूपम् - बृ० २।२।३] प्राण ही नानारूप यश हैं, वे इस पात्र में रक्खे गये हैं । २. (तत्) = (तत्र) वहाँ उस पात्र में (सप्त ऋषयः) = सात ऋषि [कर्णाविमौ नासिके चक्षणी मुखम् ] दो कान, दो नासिका छिद्र, दो आँखे व मुख (साकम्) = साथ-साथ (आसते) = आसीन होते हैं। दो कान ही 'गौतम भारद्वाज' हैं, दो आँखें ही 'विश्वामित्र जमदग्नि' हैं, दो नासिका छिद्र 'वसिष्ठ और कश्यप' हैं तथा मुख 'अत्रि' हैं (बृ २।२।४) । ये वे ऋषि हैं ये जो अस्य महतः इस महनीय देव मन्दिर के (सर्वा ह्यस्मिन् देवता गावो गोष्ठ इवासते ) गोपाः- रक्षक ( पहरेदार) हैं।
Essence
शरीर में शिर तिर्यग्बिल, ऊर्ध्वबुन' चमस है। इसमें नाना यशस्वी पदार्थ रक्खे गये हैं। यहाँ 'दो कान, दो आँखें' दो नासिका छिद्र व मुख' सात ऋषि हैं। ये इस महनीय देव मन्दिर (शरीर) के रक्षक हैं।
Subject
'तिर्यग्बिल ऊर्ध्वबुध्नः' चमस