YajurVeda (Swami Satyaprakash Saraswati)

Yajurveda Adhyay 13 / Mantra 49

58 Mantra
13/49
Chanting
Devata- अग्निर्देवता Rishi- विरूप ऋषिः Chhand- कृतिः Swara- निषादः
Mantra with Swara
इ॒मꣳ सा॑ह॒स्रꣳ श॒तधा॑र॒मुत्सं॑ व्य॒च्यमा॑नꣳ सरि॒रस्य॒ मध्ये॑। घृ॒तं दुहा॑ना॒मदि॑तिं॒ जना॒याग्ने॒ मा हि॑ꣳसीः पर॒मे व्यो॑मन्। ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो निषी॑द। ग॒व॒यं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु॥४९॥

इ॒मम्। सा॒ह॒स्रम्। श॒तधा॑र॒मिति॑ श॒तऽधा॑रम्। उत्स॑म्। व्य॒च्यमा॑न॒मिति॑ विऽअ॒च्यमा॑नम्। स॒रि॒रस्य॑। मध्ये॑। घृ॒तम्। दुहा॑नाम्। अ॒दि॑तिम्। जना॑य। अग्ने॑। मा। हि॒ꣳसीः॒। प॒र॒मे। व्यो॑म॒न्निति॒ विऽओ॑मन्। ग॒व॒यम्। आ॒र॒ण्यम्। अनु॑। ते॒। दि॒शा॒मि॒। तेन॑। चि॒न्वा॒नः। त॒न्वः᳖। नि। सी॒द॒। ग॒व॒यम्। ते॒। शुक्। ऋ॒च्छ॒तु॒। यम्। द्वि॒ष्मः। तम्। ते॒। शुक्। ऋ॒च्छ॒तु॒ ॥४९ ॥

Mantra without Swara
इमँ साहस्रँ शतधारमुत्सँव्यच्यमानँ सरिरस्य मध्ये । घृतन्दुहानामदितिञ्जनायाग्ने मा हिँसीः परमे व्योमन् । गवयमारण्यमनु ते दिशामि तेन चिन्वानस्तन्वो निषीद । गवयन्ते शुगृच्छतु यन्द्विष्मस्तन्ते शुगृच्छतु ॥

इमम्। साहस्रम्। शतधारमिति शतऽधारम्। उत्सम्। व्यच्यमानमिति विऽअच्यमानम्। सरिरस्य। मध्ये। घृतम्। दुहानाम्। अदितिम्। जनाय। अग्ने। मा। हिꣳसीः। परमे। व्योमन्निति विऽओमन्। गवयम्। आरण्यम्। अनु। ते। दिशामि। तेन। चिन्वानः। तन्वः। नि। सीद। गवयम्। ते। शुक्। ऋच्छतु। यम्। द्विष्मः। तम्। ते। शुक्। ऋच्छतु॥४९॥

YajurVeda (Swami Satyaprakash Saraswati)

English
YajurVeda (Swami Satyaprakash Saraswati) - English
Translation
O sacrificial fire, may you not injure this animal (the cow), seated in the highest place; a spring spouting hundreds and thousands of streams (of milk), reared by men all over the world, and yielding butter for men continuously. I offer to you the wild gavaya (the precursor of cow); consuming him and flourishing thereon may you be seated here. May your burning heat go to the gavaya; may your burning heat go to him whom we hate. (1)
Note
No word for cow is there in this mantra, yet it refers to cow. Some adjectives are in masculine gender, while some in feminine. Both cow and bull can be included. Sahasram, सहस्रमूल्यर्हं, worth thousands of rupees. Or, serving a thousand purposes. Satadharam utsam, a spring spouting hundreds of streams. Sarirasya madhye, एषु लोकेषु, in these worlds; in this world. इमे वै लोका: सरिरम्, these worlds verily are sariram (S atapatha, VII. 5. 2. 34). Janaya, सर्वलोकाय, for all the people. Aditim, अखण्डिताम्, continuous; never-exhausting. Gavaya, blue bull (Bos Gavaeus).