Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 9 / Mantra 21

40 Mantra
9/21
Devata- यज्ञो देवता Rishi- वसिष्ठ ऋषिः Chhand- अत्यष्टिः Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
आयु॑र्य॒ज्ञेन॑ कल्पतां प्रा॒णो य॒ज्ञेन॑ कल्पतां॒ चक्षु॑र्य॒ज्ञेन॑ कल्पता॒ श्रोत्रं॑ य॒ज्ञेन॑ कल्पतां पृ॒ष्ठं य॒ज्ञेन॑ कल्पतां य॒ज्ञो य॒ज्ञेन॑ कल्पताम्। प्र॒जाप॑तेः प्र॒जाऽअ॑भूम॒ स्वर्देवाऽअगन्मा॒मृता॑ऽअभूम॥२१॥

आयुः॑। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। प्रा॒णः। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। चक्षुः॑। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। श्रोत्र॑म्। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। पृ॒ष्ठम्। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। य॒ज्ञः। य॒ज्ञेन॑। क॒ल्प॒ता॒म्। प्र॒जाप॑ते॒रिति॑ प्र॒जाऽप॑तेः। प्र॒जा इति॑ प्र॒ऽजाः। अ॒भू॒म॒। स्वः॑। दे॒वाः॒। अ॒ग॒न्म॒। अ॒मृताः॑। अ॒भू॒म॒ ॥२१॥

Mantra without Swara
आयुर्यज्ञेन कल्पताम्प्राणो यज्ञेन कल्पताञ्चक्षुर्यज्ञेन कल्पताँ श्रोत्रँ यज्ञेन कल्पताम्पृष्ठँ यज्ञेन कल्पताँयज्ञो यज्ञेन कल्पताम् । प्रजापतेः प्रजाऽअभूम स्वर्देवा ऽअगन्मामृता ऽअभूम ॥

आयुः। यज्ञेन। कल्पताम्। प्राणः। यज्ञेन। कल्पताम्। चक्षुः। यज्ञेन। कल्पताम्। श्रोत्रम्। यज्ञेन। कल्पताम्। पृष्ठम्। यज्ञेन। कल्पताम्। यज्ञः। यज्ञेन। कल्पताम्। प्रजापतेरिति प्रजाऽपतेः। प्रजा इति प्रऽजाः। अभूम। स्वः। देवाः। अगन्म। अमृताः। अभूम॥२१॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
 ( यज्ञेन ) यज्ञ, परस्पर के आदान प्रतिदान, राज्य की व्यवस्था तथा प्राजापति रूप यज्ञ से (आयुः ) सब प्रजाओं की दीर्घ जीवन ( कल्पताम् ) स्वस्थ बना रहे । ( यज्ञेन प्राणः कल्पताम् ) यज्ञ, एक दूसरे के अन्न आदि दान से प्राण पुष्ट हों। ( यज्ञेन चक्षुः कल्पताम् ) यज्ञ से, ज्ञान व्यवहार के देखने में समर्थ चक्षुः बलवान् हो । ( यज्ञेन श्रोत्रं कल्पताम् ) यज्ञ द्वारा ही श्रोत्र, श्रवण शक्ति समर्थ बनी रहे । ( यज्ञेन पृष्टं कल्पताम् ) यज्ञ से हमारी पीठ, मेरुदण्ड समर्थ बना रहे । ( यज्ञ: हमारे यज्ञ, ईश्वरोपासना और आपस के धर्म कार्य सब ( यज्ञेन कल्पताम् ) उत्तम राजा के प्रजा पालन के कार्य से बने रहें । हम सब ( प्रजापतेः ) प्रजा पालक राजा की और परमेश्वर की ( प्रजाः अभूम ) प्रजाएं बनी रहें। हम लोग ( देवाः ) विजयी ज्ञानवान् होकर ( स्वः अगन्म ) परम सुखमय मोक्ष और सुखप्रद राज्य को प्राप्त हों। हम ( अमृताः अभूम ) परमेश्वर के राज्य में अमृत, मुक्त हो जायें और उत्तम प्रजापालक राजा के राज्य में (अमृत) पूर्ण सौ वर्ष और उससे भी अधिक आयुवाले हो । शत० ५ । २ । १ । ३-१४ ॥ 
एतद्वै मनुष्यस्यामृतत्वं यत्सर्वमायुरेति । श० ९। ५ । १ । १० ॥ य एव शतं वर्षाणि यो वा भूयांसि जीवति स हैवैतदमृतमाप्नोति । 
श० १०। २ । ६ । ८ ॥ 
Subject
यज्ञ से आयु, प्राण आदि का बलवान् बनाना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
वशिष्ठ ऋषिः । प्रजापतिर्देवता । अत्यष्टिः । गान्धारः॥