Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 7 / Mantra 40

48 Mantra
7/40
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- वत्स ऋषिः Chhand- आर्षी गायत्री,विराट आर्षी त्रिष्टुप्, Swara- षड्जः
Mantra with Swara
म॒हाँ२ऽइन्द्रो॒ यऽओज॑सा प॒र्जन्यो॑ वृष्टि॒माँ२ऽइ॑व। स्तोमै॑र्व॒त्सस्य॑ वावृधे। उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि महे॒न्द्राय॑ त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्महे॒न्द्राय॑ त्वा॥४०॥

म॒हान्। इन्द्रः॑। यः। ओज॑सा। प॒र्जन्यः॑। वृ॒ष्टि॒माँ२इ॑व। वृ॒ष्टि॒मानि॒वेति॑ वृष्टि॒मान्ऽइ॑व। स्तोमैः॑। व॒त्सस्य॑। वा॒वृ॒धे॒। व॒वृ॒ध इति॑ ववृधे। उ॒प॒या॒मगृ॑हीत॒ इत्यु॑पया॒मगृ॑हीतः। अ॒सि॒। म॒हे॒न्द्रायेति॑ महाऽइ॒न्द्रा॑य। त्वा॒। ए॒षः। ते॒। योनिः॑। म॒हे॒न्द्रायेति॑ महाऽइ॒न्द्राय॑। त्वा॒ ॥४०॥

Mantra without Swara
महाँऽइन्द्रो य ओजसा पर्जन्यो वृष्टिमाँऽइव स्तोमैर्वत्सस्य वावृधे । उपयामगृहीतो सि महेन्द्राय त्वैष ते योनिर्महेन्द्राय त्वा ॥

महान्। इन्द्रः। यः। ओजसा। पर्जन्यः। वृष्टिमाँ२इव। वृष्टिमानिवेति वृष्टिमान्ऽइव। स्तोमैः। वत्सस्य। वावृधे। ववृध इति ववृधे। उपयामगृहीत इत्युपयामगृहीतः। असि। महेन्द्रायेति महाऽइन्द्राय। त्वा। एषः। ते। योनिः। महेन्द्रायेति महाऽइन्द्राय। त्वा॥४०॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
 ( यः ) जो ( इन्द्र ) ऐश्वर्यवान् राजा ( ओजसा ) बल से ( महान् ) महान् है । और ( पर्जन्यः इव ) मेघ के समान ( वृष्टिमान् ) प्रजा पर अत्यन्त सुख सम्पत्तियों की वर्षा करनेवाला है। वह ( वत्सस्य ) अपने राज्य में बसनेवाला, पुत्र के समान प्रजा के किये ( स्तोमैः ) स्तुति- गुणानुवादों, अथवा संघों द्वारा ( वावृधे ) वृद्धि को प्राप्त होता है। (उपयाम गृहीतः असि० इत्यादि) पूर्ववत् ॥ 
परमेश्वर पक्ष में - वह बल में सबसे महान्, मेघ के समान समस्त सुखों का वर्षक, उसकी महिमा प्रजा की स्तुतियों से और भी बढ़ती है । 
Subject
महेन्द्र पद।
Footenote
१ महान्। २ उपयाम। 
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
वत्स ऋषिः । इन्द्रः प्रजापतिर्देवता । ( १ ) आर्षी गायत्री । ( २ ) विराड् आर्षी गायत्री । षड्जः ॥