Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 7 / Mantra 4

48 Mantra
7/4
Devata- मघवा देवता Rishi- गोतम ऋषिः Chhand- आर्षी उष्णिक् Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्य॒न्तर्य॑च्छ मघवन् पा॒हि सोम॑म्। उ॒रु॒ष्य राय॒ऽएषो॑ यजस्व॥४॥

उ॒प॒या॒मगृ॑हीत॒ इत्यु॑पया॒मऽगृ॑हीतः। अ॒सि॒। अ॒न्तः। य॒च्छ॒। म॒घ॒व॒न्निति॑ मघऽवन्। पा॒हि॒। सोम॑म्। उ॒रु॒ष्य। रायः॑। आ। इषः॑। य॒ज॒स्व॒ ॥४॥

Mantra without Swara
उपयामगृहीतो स्यन्तर्यच्छ मघवन्पाहि सोमम् । उरुष्य राय एषो यजस्व ॥

उपयामगृहीत इत्युपयामऽगृहीतः। असि। अन्तः। यच्छ। मघवन्निति मघऽवन्। पाहि। सोमम्। उरुष्य। रायः। आ। इषः। यजस्व॥४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे मघवन् ! ऐश्वर्यवन् ! तू (उपयामगृहीतः असि) तू 'उपयाम' इस समस्त पृथिवी के शासन द्वारा गृहीत है । तुझे समस्त पृथ्वी देकर उसके बदले में तुझे राज कार्य में लगाया गया है । हे ( मघवन् ) ऐश्वर्य सम्पन्न ! तू ( अन्तः यच्छ ) राष्ट्र का भीतर से नियन्त्रण कर और ( सोमम् पाहि ) सोम राजा या राष्ट्र की रक्षा कर । ( रायः उरुष्य ) समस्त पशु आदि ऐश्वयों की रक्षा कर और (इषः)अन्नों को ( आयजस्व ) प्राप्त कर अर्थात् प्रजा से अनादि रूप में करले और भूमि को प्राप्त कर । शत० ४ । १।२ । १५ ।। ' उपनाम:---' इयं पृथिवी वा उपयामः । इयं वा इदमन्नाद्यमुपयच्छति पशुभ्यो मनुष्येभ्यो वनस्पतिभ्यः । श० ४। १ । २ । ८ ॥ 
अध्यात्म में — हे साधक ! तू (उपयामगृहीतः ) स्वीकृत यम नियमादि द्वारा गृहीत है । प्राणादि को भीतर वश कर । योग सिद्ध ऐश्वर्य रूप सोम का पालन कर । ऋद्धि सिद्धि रूप ऐश्वर्य और इच्छात्रों को भी रक्षा कर ॥
Subject
राजा का सूर्य के समान पद।
Footenote
 ४- रायोवेषो '० इति कण्व ० ॥ 
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
इन्द्रो मेघवा देवता ।आर्ष्युष्णिक।  । ऋषभः ॥