Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 6 / Mantra 1

37 Mantra
6/1
Devata- सविता देवता Rishi- आगस्त्य ऋषिः Chhand- निचृत् पङ्क्ति,आसुरी उष्णिक्,भूरिक् आर्षी उष्णिक्, Swara- धैवतः, ऋषभः
Mantra with Swara
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम्। आद॑दे॒ नार्य॑सी॒दम॒हꣳ रक्ष॑सां ग्रीवाऽअपि॑कृन्तामि। यवो॑ऽसि य॒वया॒स्मद् द्वेषो॑ य॒वयारा॑तीर्दि॒वे त्वा॒ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वा॒ शुन्ध॑न्ताँल्लो॒काः पि॑तृ॒षद॑नाः पितृ॒षद॑नमसि॥१॥

दे॒वस्य॑। त्वा॒। स॒वि॒तुः। प्र॒स॒व इति॑ प्रऽस॒वे। अ॒श्विनोः॑। बा॒हुभ्या॒मिति॑ बा॒हुऽभ्याम्। पू॒ष्णः। हस्ता॑भ्याम्। आ। द॒दे॒। नारि॑। अ॒सि॒। इदम्। अ॒हम्। रक्ष॑साम्। ग्री॒वाः। अपि॑। कृ॒न्ता॒मि॒। यवः॑। अ॒सि॒। य॒वय॑। अ॒स्मत्। द्वेषः॑। य॒वय॑। अरा॑तीः। दि॒वे। त्वा॒। अ॒न्तरि॑क्षाय। त्वा॒। पृ॒थि॒व्यै। त्वा॒। शुन्ध॑न्ताम्। लो॒काः। पि॒तृ॒षद॑नाः। पि॒तृ॒सद॑ना॒ इति॑ पितृ॒ऽसद॑नाः। पि॒तृ॒षद॑नम्। पि॒तृ॒ष॑दन॒मिति॑ पि॒तृ॒ऽसद॑नम्। अ॒सि॒ ॥१॥

Mantra without Swara
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्याम् । आददे नार्यसीदमहँ रक्षसाङ्ग्रीवाऽअपि कृन्तामि । यवोसि यवयास्मद्द्वेषो यवयारातीर्दिवे त्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा शुन्धन्ताँलोकाः पितृषदनाः पितृषदनमसि ॥

देवस्य। त्वा। सवितुः। प्रसव इति प्रऽसवे। अश्विनोः। बाहुभ्यामिति बाहुऽभ्याम्। पूष्णः। हस्ताभ्याम्। आ। ददे। नारि। असि। इदम्। अहम्। रक्षसाम्। ग्रीवाः। अपि। कृन्तामि। यवः। असि। यवय। अस्मत्। द्वेषः। यवय। अरातीः। दिवे। त्वा। अन्तरिक्षाय। त्वा। पृथिव्यै। त्वा। शुन्धन्ताम्। लोकाः। पितृषदनाः। पितृसदना इति पितृऽसदनाः। पितृषदनम्। पितृषदनमिति पितृऽसदनम्। असि॥१॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
 ( १ ) ( देवस्य त्वा००अपि कृन्तामि ) व्याख्या देखो अ० ५ ।म० २२ ॥  ( २ ) हे राजन् तू ( यव: असि ) तू हमारे शत्रुओं को दूर करने में समर्थ है। छातः तू 'यव' है। तू. ( अस्मत ) हम से ( द्वेषः ) द्वेष करनेवालों को या ईर्पादि दोषों को ( यवय ) दूर कर । और ( अरातीः ) शत्रुओं को जो हमें कर नहीं देते हैं उनको भी ( यवय ) दूर कर । (पितृष- दनाः ) पिता पालक, ज्ञानी पुरुषों के पदों पर विराजमान देश के पालक ( लोका: ) समस्त लोक प्रजाजन हे राजन् ! त्वा) तुझे ( दिवे ) द्यौलोक मैं सूर्य के समान स्थापन करने के लिये ( अन्तरिक्षाय ) अन्तरिक्ष में वायु के समान और ( पृथिव्यै ) पृथिवी के हित के लिये ( शुन्धताम् ) शुद्ध करें, अभिषेक करें | तू स्वयं ( पितृषदनम् असि ) समस्त प्रजा के पालक पुरुषों का आश्रय है ।
Subject
शत्रुओं का नाश ।
Footenote
१--सर्वानुक्रमण्यां नास्ति । पूर्वोक्तत्वात् । `रक्षसो ग्रीवा` इति काण्व ० ॥ १ देवस्य। २ यवोऽसि। 
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
प्रजापतिःऋषिः।यज्ञो औदुम्बरी पितरश्च यज्ञो वा देवता । ( १ ) आर्षी पंक्ति: । पंचमः । ( २ ) निचृदार्षी त्रिष्टुप् । धैवतः ॥