Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 4 / Mantra 27

37 Mantra
4/27
Devata- विद्वान् देवता Rishi- वत्स ऋषिः Chhand- भूरिक् ब्राह्मी पङ्क्ति, Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
मि॒त्रो न॒ऽएहि॒ सुमि॑त्रध॒ऽइन्द्र॑स्यो॒रुमावि॑श॒ दक्षि॑णमु॒शन्नु॒शन्त॑ꣳ स्यो॒नः स्यो॒नम्। स्वान॒ भ्राजाङ्घा॑रे॒ बम्भा॑रे॒ हस्त॒ सुह॑स्त॒ कृशा॑नवे॒ते वः॑ सोम॒क्रय॑णा॒स्तान् र॑क्षध्वं॒ मा वो॑ दभन्॥२७॥

मि॒त्रः। नः॒। आ। इ॒हि॒। सुमि॑त्रध॒ इति॒ सुऽमि॑त्रधः। इन्द्र॑स्य। उ॒रुम्। आ। वि॒श॒। दक्षि॑णम्। उ॒शन्। उ॒शन्त॑म्। स्यो॒नः। स्यो॒नम्। स्वान॑। भ्राज॑। अङ्घा॑रे। बम्भा॑रे। हस्त॑। सुह॒स्तेति॒ सुऽहस्त॑। कृशा॑नो॒ऽइति॒ कृशानो। ए॒ते। वः॒। सो॒म॒क्रय॑णा॒ इति॑ सोम॒ऽक्रय॑णाः। तान्। र॒क्ष॒ध्व॒म्। मा। वः॒। द॒भ॒न् ॥२७॥

Mantra without Swara
मित्रो न एहि सुमित्रधः इन्द्रस्योरुमा विश दक्षिणमुशन्नुशन्तँ स्योनः स्योनम् । स्वान भ्राजाङ्घारे बम्भारे हस्त सुहस्त कृशानोवेते वः सोमक्रयणास्तान्रक्षध्वम्मा वो दभन् ॥

मित्रः। नः। आ। इहि। सुमित्रध इति सुऽमित्रधः। इन्द्रस्य। उरुम्। आ। विश। दक्षिणम्। उशन्। उशन्तम्। स्योनः। स्योनम्। स्वान। भ्राज। अङ्घारे। बम्भारे। हस्त। सुहस्तेति सुऽहस्त। कृशानोऽइति कृशानो। एते। वः। सोमक्रयणा इति सोमऽक्रयणाः। तान्। रक्षध्वम्। मा। वः। दभन्॥२७॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
अष्ट प्रधान या अष्ट प्रकृति राज्यव्यवस्था का वर्णन करते हैं । नरोत्तम ! तू ( मित्र इव ) प्रजाको मरण से त्राण करने वाले सूर्य के समान पालक ( सुमित्रधः) उत्तम २ मित्रों, सहायकों का धारण पोषण करने हारा होकर (नः एहि ) हमें प्राप्त हो । हे राजन् ! तू ( इन्द्रस्य ) ऐश्वर्यवान् परमेश्वर या ऐश्वर्यवान् राष्ट्रपति के ( दक्षिणम् ) दायें या बलवान् ( उशन्तम् ) कामना युक्त ( स्योनं ) सुखप्रद ( उरुम् ) विशाल, बहुतों को याश्रय देने में समर्थ पद को ( आविश ) प्राप्त कर । हे ( स्वान ) प्रजा के उपदेष्टा, हे* (भ्राज) शस्त्रास्त्रों से परम शोभायमान । हे ( अघ्रो ) अर्घ- पाप के शन्रो, पापी पुरुषों के दमनकारिन् ! हे ( हस्त ) शत्रुओं के युद्ध में हनन समर्थ सेनापते ! हे ( सु-हस्त ) उत्तम २ पदार्थ शिल्प द्वारा रचने में समर्थ विश्वकर्मन् ! हे ( कृशानो ) दुर्बलों या कृशों के उज्जीवक ! अथवा शत्रुओं के कर्शन करने हारे, उनके बल को नीति द्वारा तोड़ने हारे सात मुख्य पदाधिकारी पुरुषो ! ( एते ) ये सब प्रजास्थ पुरुष या प्रतिनिधिगण ! ( वः ) तुम सबको ( सोम क्रयणाः ) सोम, राजा को नाना प्रकार से स्वीकार रहे हैं । ( तान् रक्षध्वयम् ) उन सबको आप लोग रक्षा करें और वे ( व: ) तुम सबको ( मादयन् ) विनाश न करें ॥
Subject
अष्टप्रकृति राज्यव्यवस्था ।
Footenote
 २७-०कृशानो। एते ० इति काण्व ० । 
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
सोमः सोमरक्षका धिष्ण्याः, विद्वान् वा देवता ॥ भुरिग् ब्राह्मी पंक्तिः । पञ्चमः ॥