Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 34 / Mantra 35

58 Mantra
34/35
Devata- भगो देवता Rishi- वसिष्ठ ऋषिः Chhand- निचृत्त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
प्रा॒त॒र्जितं॒ भग॑मु॒ग्रꣳ हु॑वेम व॒यं पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्त्ता।आ॒ध्रश्चि॒द्यं मन्य॑मानस्तु॒रश्चि॒द् राजा॑ चि॒द्यं भगं॑ भ॒क्षीत्याह॑॥३५॥

प्रा॒त॒र्जित॒मिति॑ प्रातः॒ऽजित॑म्। भग॑म्। उ॒ग्रम्। हु॒वे॒म॒। व॒यम्। पु॒त्रम्। अदि॑तेः। यः। वि॒ध॒र्त्तेति॑ विऽध॒र्त्ता ॥ आ॒ध्रः। चि॒त्। यम्। मन्य॑मानः। तु॒रः। चि॒त्। राजा॑। चि॒त्। यम्। भग॑म्। भ॒क्षि॒। इति॑। आह॑ ॥३५ ॥

Mantra without Swara
प्रातर्जितम्भगमुग्रँ हुवेम वयम्पुत्रमदितेर्या विधर्ता । आध्रश्चिद्यम्मन्यमानस्तुरश्चिद्राजा चिद्यम्भगम्भक्षीत्याह ॥

प्रातर्जितमिति प्रातःऽजितम्। भगम्। उग्रम्। हुवेम। वयम्। पुत्रम्। अदितेः। यः। विधर्त्तेति विऽधर्त्ता॥ आध्रः। चित्। यम्। मन्यमानः। तुरः। चित्। राजा। चित्। यम्। भगम्। भक्षि। इति। आह॥३५॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
परमेश्वर के पक्ष में - (यः) जो परमेश्वर (अदितेः) अखण्ड शक्ति और अखण्ड ब्रह्माण्ड का ( विधर्त्ता) विविध प्रकार से लोकों को धारण करने हारा है उस ( जितम् ) सबके विजेता और सबके उत्कृष्ट ( भगम् ) सबके भजन करने योग्य और ऐश्वर्यशील, ( उग्रम्) दुष्टों के अति सदा दण्ड देने वाले उग्र, अतिभयंकर परमेश्वर को ( वयम् ) हम ( प्रातः) प्रातःकाल ही (हुवेम ) स्मरण करें । (यम् ) जिस (भगम् ) भजन करने योग्य परमेश्वर की (आध्रः ) अधीर, अतृप्तं, भोगेच्छु या दरिद्र पुरुष ( चित् ) और ( तुरः चित् ) अति शीघ्रकारी, शत्रुभों का नाशक, बलवान् पुरुष और ( राजाचित् ) ऐश्वयों और उत्तम गुणों से प्रकाशमान् राजा भी ( मन्यमानः ) आदर सत्कार एवं प्रेम से मनन करता हुआ (भक्षि) मुझे ऐश्वर्य का प्रदान कर (इति) इसी प्रकार ( आह) प्रार्थना किया करता है । (२) राजा के पक्ष में- हम उस ऐश्वर्यवान् राजा को सबसे प्रथम प्रातः बुलावें (य: अदिते: विधत्तां) जो पृथ्वी का विविध उपायों से पोषण करता है (यं मन्यमानः) जिसका आदर पोषण करता हुआ (आध्रः) दरिद्र और ( तुरः चित् राजाचित् ) शत्रुहिंसक बलवान् पुरुष और राजा भी (इति आह ) ऐसा ही कहता है कि तू (भंग भक्षि ) सेवन करने योग्य ऐश्वर्य का विभाग कर, धन सम्पदा बांट । 'आध्रः ' दरिद्रः इति सायणः । अपुत्रस्य पुत्रः [अथवा अतृप्तस्य पुत्रः इति वा स्यात्, न्यायादि में तृप्ति न करने वाले का पुत्र ] ? इति दया० । चै तृप्तौ । न तृप्यति स भधः । दीर्घश्छान्दसः । यहा आ समन्तात् धः अभ्र एव वा आघ्रः । स्वार्थे तद्धितः । इति महीधरः ।
Subject
प्रातः उपासना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
वसिष्ठः । भगः । निचृत् त्रिष्टुप् । धैवतः ॥