Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 3 / Mantra 37

63 Mantra
3/37
Devata- प्रजापतिर्ऋषिः Rishi- वामदेव ऋषिः Chhand- ब्राह्मी उष्णिक्, Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
भूर्भुवः॒ स्वः सुप्र॒जाः प्र॒जाभिः॑ स्या सु॒वीरो॑ वी॒रैः सु॒पोषः॒ पोषैः॑। नर्य॑ प्र॒जां मे॑ पाहि॒ शꣳस्य॑ प॒शून् मे॑ पा॒ह्यथ॑र्य पि॒तुं मे॑ पाहि॥३७॥

भूः। भुवः॑। स्व॒रिति॒ स्वः᳖। सु॒प्र॒जा इति॑ सुऽप्र॒जाः। प्र॒जाभि॒रिति॑ प्र॒ऽजाभिः॑। स्या॒म्। सु॒वीर॒ इति॑ सु॒ऽवीरः॑। वी॒रैः। सु॒पोष॒ इति॑ सु॒पोषः॑। पोषैः॑। नर्य॑। प्र॒जामिति॑ प्र॒ऽजाम्। मे॒। पा॒हि॒। शꣳस्य॑। प॒शून्। मे॒। पा॒हि॒। अथ॑र्य। पि॒तुम्। मे॒ पा॒हि॒ ॥३७॥

Mantra without Swara
भूर्भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभि स्याँ सुवीरो वीरैः सुपोषः पोषैः । नर्य प्रजाम्मे पाहि शँस्य पशून्मे पाह्यथर्य पितुम्मे पाहि ॥

भूः। भुवः। स्वरिति स्वः। सुप्रजा इति सुऽप्रजाः। प्रजाभिरिति प्रऽजाभिः। स्याम्। सुवीर इति सुऽवीरः। वीरैः। सुपोष इति सुपोषः। पोषैः। नर्य। प्रजामिति प्रऽजाम्। मे। पाहि। शꣳस्य। पशून्। मे। पाहि। अथर्य। पितुम्। मे पाहि॥३७॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( भूः भुवः स्वः ) प्राण, उदान और व्यान इनके बल पर मैं पुरुष (प्रजाभिः ) पुत्र पौत्र आदि सन्तानों से ( सुप्रजा: ) उत्तम सन्तान वाला (स्याम् ) होऊं ! ( वीरै :) वीर्यवान्, शूरवीर पुरुषों से मैं ( सुवीर; स्याम् ) उत्तम वर होऊं और (पोषैः) पुष्टिकारक धन ऐश्वर्य और अन्नआदि पदार्थों से मैं (सुपोषः) उत्तम पुष्टि युक्त धन आदि सम्पन्न होऊं । हे ( नर्य ) नरों पुरुषों के हितकारिन् ! तू ( मे प्रजाम् पाहि ) मेरी प्रजा का पालन कर । हे ( शंस्य ) स्तुति योग्य ( मे पशून् पाहि ) मेरे पशुओं का पालन करो और हे ( अथर्य ) संशयरहित, ज्ञानवन् ! ( मे पितुम् पाहि ) मेरे अन्न की तू उत्तम रीति से रक्षा कर । प्रत्येक प्रजाजन उत्तम सन्तानों, वीर पुरुषों और धनादि से सम्पन्न हो और राजा भी उत्तम प्रजा, वीर पुरुषों और रत्नों से युक्त हो। वह राजा और प्रजा दोनों पशु और अन्न की रक्षा के लिये हितकारी, उत्तम, ज्ञानी और गुणवान् पुरुषों को नियुक्त करें । परमेश्वर से भी यही प्रार्थना समुचित है ॥ शत० २ । ४ । १ । १-५ ॥ 
Subject
प्रजा पशु, अन्न, इनकी रक्षा ।
Footenote
 ३७ – वामदेव ऋषिः अग्निर्देवता इति दयानन्द । ३७-४४ क्षुणकोपस्यमन्त्राः । सर्वाः नर्येत्यादिप्रवत्स्यपः स्थान मन्त्राः ३७-४३पर्यन्तीःतेषामासुररादित्यश्चर्षी ।०जाः प्रजया भूयासम् । सु० । ० पशून्मे पाहि इति काण्व० ॥
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
आसुरिरादित्यश्च ऋषिः। गार्हपत्याहवनीयदक्षिणाग्नयो देवताः । ब्राह्मी उष्णिक्। ऋषभः॥