Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 28 / Mantra 21

46 Mantra
28/21
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- अश्विनावृषी Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
दे॒वं ब॒र्हिर्वारि॑तीनां दे॒वमिन्द्र॑मवर्धयत्।स्वा॒स॒स्थमिन्द्रे॒णास॑न्नम॒न्या ब॒र्हीष्य॒भ्यभूद् वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेतु॒ यज॑॥२१॥

दे॒वम्। ब॒र्हिः। वारि॑तीनाम्। दे॒वम्। इन्द्र॑म्। अ॒व॒र्द्ध॒य॒त्। स्वा॒स॒स्थमिति॑ सुऽआस॒स्थम्। इन्द्रे॑ण। आस॑न्न॒मित्याऽस॑न्नम्। अ॒न्या। ब॒र्हीषि॑। अ॒भि। अ॒भूत्। व॒सु॒वन॒ इति॑ वसु॒ऽवने॑। व॒सु॒धेय॒स्येति॑ वसु॒ऽधेय॑स्य। वे॒तु॒। यज॑ ॥२१ ॥

Mantra without Swara
देवम्बर्हिर्वारितीनान्देवमिन्द्रमवर्धयत् । स्वासस्थमिन्द्रेणासन्नमन्या बर्हीँष्यभ्यभूद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज ॥

देवम्। बर्हिः। वारितीनाम्। देवम्। इन्द्रम्। अवर्द्धयत्। स्वासस्थमिति सुऽआसस्थम्। इन्द्रेण। आसन्नमित्याऽसन्नम्। अन्या। बर्हीषि। अभि। अभूत्। वसुवन इति वसुऽवने। वसुधेयस्येति वसुऽधेयस्य। वेतु। यज॥२१॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
(बर्हिः) अन्तरिक्ष, वायु जैसे ( वारितीनाम् ) जलों के स्थान मेघों के बीच में ( इन्द्रम् देवम् अवर्धयत् ) प्रकाशमय विद्युत् को बढ़ाता है, वैसे (देवं बर्हिः) दानशील प्रजागण, राष्ट्र, ( वारितीनाम् ) शत्रुओं को वारण करने वाली सेनाओं के बीच स्थित ( इन्द्रम् देवम् ) शत्रुनाशक राजा की वृद्धि करते हैं । वह अन्तरिक्ष के समान शक्तिसम्पन्न, मुख्य प्रजा या दानशील पुरुष ( स्वासस्थम ) उत्तम रीति से राष्ट्र में स्थित (इन्द्रेण) ऐश्वर्यवान् राजा के द्वारा ( आसन्नम् ) अति समीप होकर उस द्वारा ( अन्या बर्हीषि) अन्य प्रजाओं को भी ( अभि अभूत् ) अपने अधीन कर लेती हैं । वह मुख्य प्रजाजन भी (वसुवने) ऐश्वर्य के स्वामी राजा के (वसुधेयस्य) कोष योग्य धन की रक्षा करें। हे होतः ! तू उनको भी (यज) अधिकार प्रदान कर ।
Subject
होता द्वारा भिन्न-भिन्न अधिकारियों की नियुक्ति और उनके विशेष आवश्यक लक्षण, अधिकार और शक्तियों का वर्णन।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
त्रिष्टुप् । धैवतः ॥