Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 24 / Mantra 3

40 Mantra
24/3
Devata- अश्व्यादयो देवताः Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- निचृदतिजगती Swara- निषादः
Mantra with Swara
शु॒द्धवा॑लः स॒र्वशु॑द्धवालो मणि॒वाल॒स्तऽआ॑श्वि॒नाः श्येतः॑ श्येता॒क्षोऽरु॒णस्ते रु॒द्राय॑ पशु॒पत॑ये क॒र्णा या॒माऽअ॑वलि॒प्ता रौ॒द्रा नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः॥३॥

शु॒द्धवा॑ल॒ इति॑ शु॒द्धऽवा॑लः। स॒र्वशु॑द्धवाल॒ऽइति॑ स॒र्वऽशु॑द्धवालः। म॒णि॒वाल॒ इति॑ मणि॒ऽवालः॑। ते। आ॒श्वि॒नाः। श्येतः॑। श्ये॒ता॒क्ष इति॑ श्येतऽअ॒क्षः। अ॒रु॒णः। ते। रु॒द्राय॑। प॒शु॒पत॑य॒ इति॑ पशु॒ऽपत॑ये। क॒र्णाः। या॒माः। अ॒व॒लि॒प्ता इत्य॑वऽलि॒प्ताः। रौ॒द्राः। नभो॑रूपा॒ इति॒ नभः॑ऽरूपाः। पा॒र्ज॒न्याः ॥३ ॥

Mantra without Swara
शुद्धवालः सर्वशुद्धवालो मणिवालस्त आश्विनाः श्येतः श्येताक्षो रुणस्ते रुद्राय पशुपतये कर्णा यामा अवलिप्ता रौद्रा नभोरूपाः पार्जन्याः ॥

शुद्धवाल इति शुद्धऽवालः। सर्वशुद्धवालऽइति सर्वऽशुद्धवालः। मणिवाल इति मणिऽवालः। ते। आश्विनाः। श्येतः। श्येताक्ष इति श्येतऽअक्षः। अरुणः। ते। रुद्राय। पशुपतय इति पशुऽपतये। कर्णाः। यामाः। अवलिप्ता इत्यवऽलिप्ताः। रौद्राः। नभोरूपा इति नभःऽरूपाः। पार्जन्याः॥३॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
(१) (शुद्धवालः) शुद्ध श्वेत बालों वाले, (सर्वशुद्धबालः) समस्त श्वेत वालों वाले, (मणिबालः) मणि के समान नीले बाल वाले ( ते आश्विनाः) वे अश्विन पद के अधिकारियों के अधीन हों । (२) श्येत: श्येताक्षः अरुणः ते रुद्राय पशुपतये' (श्येतः) श्वेत वर्ण का ( श्येताक्षः) आंख पर श्वेत वर्ण वाला और (अरुण:) लाल, ये (रुद्राय ) सब दुष्टों के रुलाने वाले (पशुपतये) पशुपालक जन के अधीन जानो । (३) (कर्णाः यामाः) कानों वाले अर्थात् बहुश्रुत लोग 'यम' नामक अधिकारी हों । (४) (अवलिप्ताः रौद्राः) शरीर पर चन्दन आदि के विशेष रंग का लेप 'करने वाले 'रुद्र' पद से सम्बद्ध जानो । ( नभोरूपाः पार्जन्याः) आकाश के समान वर्षा वाले हलके नीले रंग के 'पर्जन्य' अर्थात् मेघ के समान पुरुष जल-धाराओं से अग्नि बुझाने वाले विभाग के हों ।
Subject
अन्यान्य प्रत्यंगों तथा अधीन रहने वाले नाना विभागों के भृत्यों और उनकी विशेष पोशाकों और चिह्नों का विवरण ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अश्व्यादयो देवताः । निचृदतिसंकृतिः । निषादः ॥