Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 23 / Mantra 41

65 Mantra
23/41
Devata- प्रजा देवता Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
अ॒र्द्ध॒मा॒साः परू॑षि ते॒ मासा॒ऽआच्छ्॑यन्तु॒ शम्य॑न्तः।अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टꣳ सूदयन्तु ते॥४१॥

अ॒र्द्ध॒मा॒सा इत्य॑र्द्धमा॒साः। परू॑ꣳषि। ते॒। मासाः॑। आ। छ्यन्तु॒। शम्य॑न्तः। अ॒हो॒रा॒त्राणि॑। म॒रुतः॑। विलि॑ष्ट॒मिति॒ विऽलि॑ष्टम्। सू॒द॒य॒न्तु॒। ते॒ ॥४१ ॥

Mantra without Swara
अर्धमासाः परूँषि ते मासाऽआच्छ्यन्तु शम्यन्तः । अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टँ सूदयन्तु ते ॥

अर्द्धमासा इत्यर्द्धमासाः। परूꣳषि। ते। मासाः। आ। छ्यन्तु। शम्यन्तः। अहोरात्राणि। मरुतः। विलिष्टमिति विऽलिष्टम्। सूदयन्तु। ते॥४१॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
संवत्सर के पर्वों को धर्ममासों और मासो में विभक्त करते हैं वैसे ही हे राष्ट्र ! (ते) तेरे (परूंपि) पालन कार्य, राज्यव्यवस्था के अंगों को (अर्धमासाः ) विशेष समृद्ध विद्वान् पुरुष और (मासा:) विद्वान् पुरुष ( शम्यन्त:) शान्ति प्राप्त करने हारे (आ च्छ्यन्तु) सर्वत्र विभक्त करें । मापने में कुशल जन भूमिरूप राष्ट्र को माप-माप कर विभक्त करें (अहोरात्राणि) वर्ष में दिन और रात्रि के समान विद्यमान ( मरुतः) विद्वान् दण्डव्यवस्था में नियुक्त राजपुरुष (ते) तेरे व्यवस्था कार्य में (विलिष्टम् ) होने वाली त्रुटि को (सुदयन्तु) विनष्ट करें | सामान्य मनुष्य भी पर्वो को मास, पक्ष और दिन, रात्रि में विभक्त करें। और तुझे शान्ति दे विद्वान् पुरुष त्रुटि को दूर करें ।
Subject
संवत्सर के अंगभूत दिन रात्रि के समान नाना राज्याङ्गों और उनके अध्यक्षों के कर्तव्य ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
प्रजाः राष्ट्रं वा देवता । अनुष्टुप् । गांधारः ॥