Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 23 / Mantra 34

65 Mantra
23/34
Devata- प्रजा देवता Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः। विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभिः॑ शम्यन्तु त्वा॥३४॥

द्विप॑दा॒ इति॒ द्विऽप॑दाः। याः। चतु॑ष्पदा॒ इति॒ चतुः॑ऽपदाः। त्रिप॑दा॒ इति॒ त्रिऽप॑दाः। याः। च॒। षट्प॑दा॒ इति॒ षट्ऽप॑दाः। विच्छ॑न्दा॒ इति॒ विऽच्छ॑न्दाः। याः। च॒। सच्छ॑न्दा॒ऽइति॒ सच्छ॑न्दाः। सू॒चीभिः॑। श॒म्य॒न्तु॒। त्वा॒ ॥३४ ॥

Mantra without Swara
द्विपदा याश्चतुष्पदास्त्रिपदा याश्च षट्पदाः । विच्छन्दा याश्च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥

द्विपदा इति द्विऽपदाः। याः। चतुष्पदा इति चतुःऽपदाः। त्रिपदा इति त्रिऽपदाः। याः। च। षट्पदा इति षट्ऽपदाः। विच्छन्दा इति विऽच्छन्दाः। याः। च। सच्छन्दाऽइति सच्छन्दाः। सूचीभिः। शम्यन्तु। त्वा॥३४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे पुरुष (द्विपदाः ) दो चरणवाली मानव प्रजा ( याः च चतुष्पदाः) और जो चार चरणवाली पशु प्रजा (या: त्रिपदा : च पटषदाः) और जो तीन व छः चरणवाली क्षुद्रजन्तु प्रजा ( विच्छन्दाः ) बिना छन्द की स्थावर और ( सरच्छन्दाः ) जो छन्द गति और क्रियाओं वाली हैं वे सब प्रकार की वाणियों के समान भी (सूचीभिः) विशेष २ अभिप्राय बोधक शैलियों से (त्वा शम्यन्तु) तुझे शान्ति प्रदान करें ।
(२) (द्विपदाः) ब्रह्मचारी वर्ग वा मानव प्रजा ( चतुष्पदाः ) गृहस्थ वर्ग वा पशुगण (त्रिपदा) वानप्रस्थ, (षट्पदा) पट्-साधनी, मुमुक्षु, पक्षी व क्षुद्रजन्तु (बिच्छन्दाः) त्यागी (सच्छन्दाः) विशेष साधननिष्ठ ये सब भी तुझे ज्ञानप्रद वाणियों से सुखी करें ।
Subject
द्विपदा आदि और महानाम्नी आदि वेदवाणियों से स्वामी का शान्तिकरण । इसी प्रकार गायत्री, द्विपदा महानाम्नी आदि भिन्न-भिन्न प्रजाओं का वर्णन ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
वाचः, प्रजाः देवताः । निचदनुष्टुप् । गान्धारः ॥