Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 23 / Mantra 29

65 Mantra
23/29
Devata- विद्वांसो देवता Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः। स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॑ यथा॥२९॥

यत्। दे॒वासः॑। ल॒लाम॑गु॒मिति॑ ल॒लाम॑ऽगुम्। प्र। वि॒ष्टी॒मिन॑म्। आवि॑षुः। स॒क्थ्ना। दे॒दि॒श्य॒ते॒। नारी॑। स॒त्यस्य॑। अ॒क्षि॒भुव॒ इत्य॑क्षि॒ऽभुवः॑। य॒था॒ ॥२९ ॥

Mantra without Swara
यद्देवासो ललामगुम्प्र विष्टीमिनमाविषुः । सक्थ्ना देदिश्यते नारी सत्यस्याक्षिभुवो यथा ॥

यत्। देवासः। ललामगुमिति ललामऽगुम्। प्र। विष्टीमिनम्। आविषुः। सक्थ्ना। देदिश्यते। नारी। सत्यस्य। अक्षिभुव इत्यक्षिऽभुवः। यथा॥२९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
(यत्) जब ( देवासः ) विद्वान् पुरुष (ललामगुम् ) उत्तम वाणी वाले, (विष्टमिनिम् ) विशेष दया के भावों से युक्त, अथवा प्रजा के विविध कर्मों के विवेचक, न्यायाधीष पुरुष को ( प्र आविषुः ) प्राप्त होते हैं तब जैसे (सक्थ्ना) शरीर के जंघा भाग से (नारी देदिश्यते) स्त्री या मादीन का पता लग जाता है, उसी प्रकार ( अक्षिभुवः ) आंख से देखे प्रत्यक्ष ( सत्यस्य ) सत्य और उसके आश्रय पर हुए अनुमान ज्ञान का भी (देदिश्यते) वर्णन किया जाता है ।
'ललामगुः' ललामं सुखं कर्तुं गच्छति इति ललामगुः । इति उवटः । (विष्टी मिनम् ) विविधाः स्तीमा: आर्द्रीभूताः पदार्था यस्मिन् अथवा 'विष्टीमिनम् ' विष्टीः कर्माणि वेतनानि वा मिनोति, माति, मन्यते, विवेचयति चा, शब्दयति वा स 'विष्टीमी' तम् । माङ् माने शब्दे च भयादिः माङ् माने । दिवादिः । ललामः ललाटे श्वैत्ययुक्तः इति सायण: । राष्ट्रपक्ष में-नारी पुरुषों की सभा । ( सक्थना) समवाय शक्ति से देखी जाती है ।
"पच समवाये । नारी नराणाम् इयम् ॥
Subject
न्यायशील पुरुषों को सभा में सत्य निर्णय करने का उपदेश | मन्त्रोक्त 'नारी' पद का रहस्य ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
देवाः विद्वांसो देवताः । अनुष्टुप् । गांधारः ॥