Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 21 / Mantra 13

61 Mantra
21/13
Devata- विद्वांसो देवता Rishi- स्वस्त्यात्रेय ऋषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
तनू॒नपा॒च्छुचि॑व्रतस्तनू॒पाश्च॒ सर॑स्वती।उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑ऽइन्द्रि॒यं दि॑त्य॒वाड् गौर्वयो॑ दधुः॥१३॥

तनू॒नपा॒दिति॒ तनू॒ऽनपा॑त्। शुचि॑ऽव्रतः। त॒नू॒पा इति॑ तनू॒ऽपाः। च॒। सर॑स्वती। उ॒ष्णिहा॑। छन्दः॑। इ॒न्द्रि॒यम्। दि॒त्य॒वाडिति॑ दित्य॒ऽवाट्। गौः। वयः॑। द॒धुः॒ ॥१३ ॥

Mantra without Swara
तनूनपाच्छुचिव्रतस्तनूपाश्च सरस्वती । उष्णिहा छन्द इन्द्रियन्दित्यवाड्गौर्वयो दधुः ॥

तनूनपादिति तनूऽनपात्। शुचिऽव्रतः। तनूपा इति तनूऽपाः। च। सरस्वती। उष्णिहा। छन्दः। इन्द्रियम्। दित्यवाडिति दित्यऽवाट्। गौः। वयः। दधुः॥१३॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( तनूतपात् ) शरीर को न गिरने देने वाले प्राण के समान (शुचिव्रतः) शुद्ध धर्माचरण, शीलवान् पुरुष और ( तनूपाः) शरीरों अर्थात् पुत्रादि की रक्षा करने वाली (सरस्वती) उत्तम ज्ञान वाली स्त्री और विद्वत्सभा और (उष्णिहा छन्दः) उष्णिहा छन्द, और (दित्यवाड् गौः) । 'दिव्यवाड' बैल ये चारों ऐश्वर्य सम्पन्न राष्ट्र में (इन्द्रियम् ) राजा के योग्य ऐश्वर्य को और (वयः) दीर्घ आयु, ज्ञान, बल को (दधुः) धारण करें । अर्थात् (उष्णिहा छन्दः) २८ अक्षरों के समान २८ वर्षों तक अपने बल वीर्य को आच्छादित करने वाला पगड़ी पहने के समान विशेष अधिकार से शोभित पुरुष और दिव्यवाड गौ अर्थात् दो वर्ष का को धारण करते हैं उसी प्रकार वृषभ जिस प्रकार पुष्ट वीर्य और बल लोग राष्ट्र में राजा के ऐश्वर्य और बल की वृद्धि करें । १. उष्णिहा- 'उष्णिक इत्युत्स्वानात् । स्निह्यतेर्वा कान्तिकर्मणः । अपिवोष्णीषिणोवेत्यौप- मिकम् । देव० य० ३ । ४ । आयुर्वा उष्णिक् । ऐ० १।५ ॥ चक्षुरुष्णिक् ।शत० ।१०।२।१।१॥ पशवो वा उष्णिक् । ता० २ ।१०।१४॥ दिव्यवाड़ गौः - 'द्विवर्षः पशु' इति महीधरः । अथवा दित्यं खण्डनीयं धान्यं वहति इति दिव्यवाड् ॥ दितये हितं वहति । दया० ॥
Subject
आप्री देवों का वर्णन । अग्नि, तनृनपात्, सोम बहिः, द्वार, उषासानक्ता, दैव्य होता, इडा आदि तीन देवियां, त्वष्टा, वनस्पति, वरण इन पदाधिकारों के कर्त्तव्य बल और आवश्यक सदाचार । तपः सामर्थ्य का वर्णन ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
विद्वांसः तनूनपाद् देवता । अनुष्टुप् । गांधारः ॥