Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 2 / Mantra 14

34 Mantra
2/14
Devata- अग्निः सर्वस्य Rishi- परमेष्ठी प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- अनुष्टुप्,भूरिक् आर्ची गायत्री Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
ए॒षा ते॑ऽअग्ने स॒मित्तया॒ वर्ध॑स्व॒ चा च प्यायस्व। व॒र्धि॒षी॒महि॑ च व॒यमा च॑ प्यासिषीमहि। अग्ने॑ वाजजि॒द् वाजं॑ त्वा संसृ॒वासं॑ वाज॒जित॒ꣳ सम्मा॑र्ज्मि॥१४॥

ए॒षा। ते॒। अ॒ग्ने॒। स॒मिदिति॑ स॒म्ऽइत्। तया॑। वर्ध॑स्व। च॒। आ॒। च॒। प्या॒य॒स्व॒। व॒र्धि॒षी॒महि॑। च॒। व॒यम्। आ। च॒। प्या॒सि॒षी॒म॒हि॒। अग्ने॑। वा॒ज॒जि॒दिति॑ वाजऽजित्। वाज॑म्। त्वा॒। स॒सृ॒वास॒मिति॑ स॒सृ॒वास॑म्। वा॒ज॒जित॒मिति॑ वाज॒ऽजित॑म्। सम्। मा॒र्ज्मि॒ ॥१४॥

Mantra without Swara
एषा तेऽअग्ने समित्तया वर्धस्व चा च प्यायस्व । वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिषीमहि । अग्ने वाजजिद्वाजन्त्वा ससृवाँसँ वाजजितँ सम्मार्ज्मि ॥

एषा। ते। अग्ने। समिदिति सम्ऽइत्। तया। वर्धस्व। च। आ। च। प्यायस्व। वर्धिषीमहि। च। वयम्। आ। च। प्यासिषीमहि। अग्ने। वाजजिदिति वाजऽजित्। वाजम्। त्वा। ससृवासमिति ससृवासम्। वाजजितमिति वाजऽजितम्। सम्। मार्ज्मि॥१४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे ( अग्ने ) अग्ने ! अग्नि के समान प्रकाशक, शत्रुसंतापक एवं अग्रणी ! जिस प्रकार आग को लकड़ी बहुत अधिक प्रकाशित करती है । ( एषा ) यह ( ते ) तेरे लिये ( समित्) अच्छी प्रकार प्रदीप्त होने की विद्या या कला है ( तया ) उससे अथवा ( एषा ) यह पृथिवी और प्रजा ही (ते समित्) तेरे प्रदीप्त और तेजस्वी होने का साधन है । ( तया वर्धस्व ) उससे तू बढ़ । ( आप्यायस्व च) और खूब पुष्ट हो । ( वयम् ) हम प्रजाजन भी तुझ से ( वर्धिषीमहि ) बढ़ें और ( आप्यासिषीमहि च ) सब प्रकार से वृद्धिशील, हृष्ट पुष्ट, समृद्ध हों ! हे ( अग्ने ) अग्ने ! राजन् ! सेनापते ! तू (वाजजित्) वाजत् अर्थात् ऐश्वर्य एवं संग्राम को जीतने हारा है । ( वाजं ससृवांसम् ) युद्ध में प्रयाण करने वाले और ( वाजजितम् ) युद्ध के विजयी तुझको ( संमार्ज्मि) भली प्रकार अभिषिक्त करता हूं ॥ शत० १।८।२ ।४-६ ।।
Subject
अग्नि स्वरूप तेजस्वी पुरुष की वृद्धि और उसके अधीनों की वृद्धि ।
Footenote
 १ एषा। २ अग्ने।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
परमेष्ठी प्राजापत्यः, देवाः प्राजापत्या, प्रजापतिर्वा ऋषिः )
अग्निर्देवता । ( १) अनुष्टुप् । गान्धारः ।( २) निचृद् गायत्री । षडजः ॥