Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 19 / Mantra 79

95 Mantra
19/79
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- शङ्ख ऋषिः Chhand- भुरिगतिजगती Swara- निषादः
Mantra with Swara
दृष्ट्वा प॑रि॒स्रुतो॒ रस॑ꣳ शु॒क्रेण॑ शु॒क्रं व्य॑पिब॒त् पयः॒ सोमं॑ प्र॒जाप॑तिः। ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ꣳ शु॒क्रमन्ध॑स॒ऽइन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑॥७९॥

दृ॒ष्ट्वा। प॒रि॒स्रुत॒ इति॑ परि॒स्रुतः॑। रस॑म्। शु॒क्रेण॑। शु॒क्रम्। वि। अ॒पि॒ब॒त्। पयः॑। सोम॑म्। प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ प्र॒जाऽप॑तिः। ऋ॒तेन॑। स॒त्यम्। इ॒न्द्रि॒यम्। वि॒पान॒मिति॑ वि॒ऽपान॑म्। शु॒क्रम्। अन्ध॑सः। इन्द्र॑स्य। इ॒न्द्रि॒यम्। इ॒दम्। पयः॑। अ॒मृत॑म्। मधु॑ ॥७९ ॥

Mantra without Swara
दृष्ट्वा परिस्रुतो रसँ शुक्रेण शुक्रँ व्यपिबत्पयः सोमम्प्रजापतिः । ऋतेन सत्यमिन्द्रियँविपानँ शुक्रमन्धसऽइन्द्रस्येन्द्रियमिदम्पयोमृतम्मधु ॥

दृष्ट्वा। परिस्रुत इति परिस्रुतः। रसम्। शुक्रेण। शुक्रम्। वि। अपिबत्। पयः। सोमम्। प्रजापतिरिति प्रजाऽपतिः। ऋतेन। सत्यम्। इन्द्रियम्। विपानमिति विऽपानम्। शुक्रम्। अन्धसः। इन्द्रस्य। इन्द्रियम्। इदम्। पयः। अमृतम्। मधु॥७९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( परिस्रुतः) सब प्रकार से अभिषिक्त (प्रजापतिः) प्रजापालक राजा (शुक्रेण शुद्धि करने वाले उपाय से ( शुक्रम् ) शुद्ध किये गये (रसम् ) सारवान् पदार्थ को (दृष्ट्वा पर्यालोचन करके ( पयः) पुष्टिकारक ( सोमम् ) ऐश्वर्य को ( व अपिबत् ) विविध उपायों से ग्रहण करता है । अथवा - ( परिस्रुत: रसम् ) परिपक्व अन्न के रस के समान उत्तम या भाप के द्वारा प्राप्त सार पदार्थ के समान ( शुक्रम् ) शुद्ध, कान्तिमान् अन्न, सुवर्ण आदि प्रदार्थ को भो (प्रजापतिः) राजा ( शुक्रेण ) शुद्ध निष्पाप उपाय से (दृष्ट्वा) देखभाल कर ( पयः सोमम् ) पुष्टिप्रद दूध के समान ऐश्वर्य को ओषधि के समान स्वच्छ करके ( वि अपिबत् ) पान करे, (ऋतेन सत्य०) पूर्ववत् ।
Subject
अत्तार के दृष्टान्त से शुद्ध उपाय से आर्थोपार्जन का उपदेश ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अश्व्यादयः । प्रजापतिः । भुरिगतिजगती । निषादः ॥