Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 18 / Mantra 45

77 Mantra
18/45
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- शुनःशेप ऋषिः Chhand- अष्टिः Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
स॒मु॒द्रोऽसि॒ नभ॑स्वाना॒र्द्रदा॑नुः श॒म्भूर्म॑यो॒भूर॒भि मा॑ वाहि॒ स्वाहा॑ मा॒रु॒तोऽसि म॒रुतां॑ ग॒णः श॒म्भूर्म॑यो॒भूर॒भि मा॑ वाहि॒ स्वाहा॑ऽव॒स्यूर॑सि॒ दुव॑स्वाञ्छ॒म्भूर्म॑यो॒भूर॒भि मा॑ वाहि॒ स्वाहा॑॥४५॥

स॒मु॒द्रः। अ॒सि॒। नभ॑स्वान्। आ॒र्द्रदानु॒रित्या॒र्द्रऽदा॑नुः। श॒म्भूरिति॑ श॒म्ऽभूः। मयो॒भूरिति॑ मयः॒ऽभूः। अ॒भि। मा। वा॒हि॒। स्वाहा॑। मा॒रु॒तः। अ॒सि॒। म॒रुता॑म्। ग॒णः। श॒म्भूरिति॑ श॒म्ऽभूः। म॒यो॒भूरिति॑ मयः॒ऽभूः। अ॒भि। मा। वा॒हि॒। स्वाहा॑। अ॒व॒स्यूः। अ॒सि॒। दुव॑स्वान्। श॒म्भूरिति॑ श॒म्ऽभूः। म॒यो॒भूरिति॑ मयः॒ऽभूः। अ॒भि। मा। वा॒हि॒। स्वाहा॑ ॥४५ ॥

Mantra without Swara
समुद्रोसि नभस्वानार्द्रदानुः शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहा । मारुतो सि मरुताङ्गणः शम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहावस्यूरसि दुवस्वाञ्छम्भूर्मयोभूरभि मा वाहि स्वाहा ॥

समुद्रः। असि। नभस्वान्। आर्द्रदानुरित्यार्द्रऽदानुः। शम्भूरिति शम्ऽभूः। मयोभूरिति मयःऽभूः। अभि। मा। वाहि। स्वाहा। मारुतः। असि। मरुताम्। गणः। शम्भूरिति शम्ऽभूः। मयोभूरिति मयःऽभूः। अभि। मा। वाहि। स्वाहा। अवस्यूः। असि। दुवस्वान्। शम्भूरिति शम्ऽभूः। मयोभूरिति मयःऽभूः। अभि। मा। वाहि। स्वाहा॥४५॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे ( प्रजापते ) प्रजा के पालक ! राजन् तू (समुद्रः असि)समुद्र के समान गम्भीर, रत्नैश्वर्यों का आकर, ऐश्वयों का उत्पादक है । तू ( नभस्वान् ) जल से युक्त आकाश में व्यापक वायु के समान सब जलों वा प्राणों का आधार, वायु के समान वेगवान् है । तू (आर्द्रदानुः) जलप्रद मेघ के समान आर्द्र भाव से प्रजा पर ऐश्वर्यों का त्याग करने हारा, दयालु है । तू ( शंभूः ) जल के समान शान्तिदायक, ( मयोभूः ) तू परमेश्वर के समान आनन्द जनक है । तू ( मा ) मुझ प्रजाजन को ( अभि वाहि ) साक्षात् प्राप्त हो । तू ( मारुतः असि ) प्राणों में श्रेष्ठ आत्मा के समान वायु के समान तीव्रगामी शत्रुमारक सेनापतियों, का भी स्वामी है । तू ( मरुतां गणः ) प्राणों के गण के समान स्वयं विद्वानों का आश्रय, उनमें मुख्यरूप से गणना योग्य है । तू ( अवस्युः ) प्रजा की रक्षा करने का इच्छुक और ( दुवस्वान् ) उत्तम सेवा करने योग्य है । तू ( शंभूः ) शांति का जनक ( मयोभूः ) सुखों का उत्पादक होकर (मा अभि वाहि ) मुझे प्राप्त हो ( स्वाहा ) हमारी यह प्रार्थना स्वीकार हो । परमेश्वर के विषय में विशेषण स्पष्ट हैं ।
Subject
राजा के समुद्र, मारुत और अवस्यूं नामों का रहस्य । पक्षान्तर में परमेश्वर की तुलना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
प्रजापतिर्देवता । अष्टिः । मध्यमः ॥