Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 18 / Mantra 41

77 Mantra
18/41
Devata- वातो देवता Rishi- देवा ऋषयः Chhand- ब्राह्म्युष्णिक् Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
इ॒षि॒रो वि॒श्वव्य॑चा॒ वातो॑ गन्ध॒र्वस्तस्यापो॑ऽअप्स॒रस॒ऽऊर्जो॒ नाम॑। स न॑ऽइ॒दं ब्रह्म॑ क्ष॒त्रं पा॑तु॒ तस्मै॒ स्वाहा॒ वाट् ताभ्यः॒ स्वाहा॑॥४१॥

इ॒षि॒रः। वि॒श्वव्य॑चाः। वातः॑। ग॒न्ध॒र्वः। तस्य॑। आपः॑। अ॒प्स॒रसः॑। ऊर्जः॑। नाम॑। सः। नः॒। इ॒दम्। ब्रह्म॑। क्ष॒त्रम्। पा॒तु॒। तस्मै॑। स्वाहा॑। वाट्। ताभ्यः॑। स्वाहा॑ ॥४१ ॥

Mantra without Swara
इषिरो विश्वव्यचा वातो गन्धर्वस्तस्यपोऽअप्सरसऽऊर्जा नाम । स नऽइदम्ब्रह्म क्षत्रम्पातु तस्मै स्वाहा वाट्ताभ्यः स्वाहा ॥

इषिरः। विश्वव्यचाः। वातः। गन्धर्वः। तस्य। आपः। अप्सरसः। ऊर्जः। नाम। सः। नः। इदम्। ब्रह्म। क्षत्रम्। पातु। तस्मै। स्वाहा। वाट्। ताभ्यः। स्वाहा॥४१॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
(वात) वायु, ( इषिर: ) तीव्र वेगवान्, ( विश्वव्यचाः ) समस्त विश्व में व्यापक ( गन्धर्वः ) गो नाम पृथिवी, मध्यम वाणी और विद्युत् को अन्तरिक्ष में धारण पोषण करता है, ( तस्य ) उसके आश्रय पर ( आपः ) जल ही ( अप्सरसः ) अन्तरिक्ष में गतिमान होकर मेघरूप में विचरते हैं । वे अन्न द्वारा विश्व के बलकारक होने से ( ऊर्जः नाम ) 'ऊर्ज' नाम से हैं । उसी प्रकार ( वात: ) वायु के समान प्रबल वेग से जाने वाला अथवा प्रजाओं के प्राणों के तुल्य राजा (इषिर :) सबका प्रेरक ( विश्वव्यचाः ) राष्ट्र में प्राण के समान व्यापक, सर्वप्रिय, ( गन्धर्वः ) पृथ्वी को धारण पोषण करने में समर्थ है । ( तस्य ) उसके ( आपः ) आप्त जन ही ( अप्सरसः ) ज्ञान और कर्म में निष्ठ, प्रजाएं ( उर्जः नाम ) राष्ट्र में बलकारक होने से 'ऊर्ज' कहे जाते हैं । ( सः नः ० ) इत्यादि पूर्ववत् ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
वातो देवता । ब्राह्मो उष्णिक् । ऋषभः ।।