Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 17 / Mantra 79

98 Mantra
17/79
Devata- अग्निर्देवता Rishi- सप्तऋषय ऋषयः Chhand- आर्षी जगती Swara- निषादः
Mantra with Swara
स॒प्त ते॑ऽअग्ने स॒मिधः॑ स॒प्त जि॒ह्वाः स॒प्तऽऋष॑यः स॒प्त धाम॑ प्रि॒याणि॑। स॒प्त होत्राः॑ सप्त॒धा त्वा॑ यजन्ति स॒प्त योनी॒रापृ॑णस्व घृ॒तेन॒ स्वाहा॑॥७९॥

स॒प्त। ते॒। अ॒ग्ने॒। स॒मिध॒ इति॑ स॒म्ऽइधः॑। स॒प्त। जि॒ह्वाः। स॒प्त। ऋष॑यः। स॒प्त। धाम॑। प्रि॒याणि॑। स॒प्त। होत्राः॑। स॒प्त॒ऽधा। त्वा॒। य॒ज॒न्ति॒। स॒प्त। योनीः॑। आ। पृ॒ण॒स्व॒। घृ॒तेन॑। स्वाहा॑ ॥७९ ॥

Mantra without Swara
सप्त तेऽअग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्त ऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीरापृणस्व घृतेन स्वाहा ॥

सप्त। ते। अग्ने। समिध इति सम्ऽइधः। सप्त। जिह्वाः। सप्त। ऋषयः। सप्त। धाम। प्रियाणि। सप्त। होत्राः। सप्तऽधा। त्वा। यजन्ति। सप्त। योनीः। आ। पृणस्व। घृतेन। स्वाहा॥७९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे ( अग्ने ) अग्नि के समान उज्ज्वल तेजस्विन् ! ( ते ) तेरे ( सप्त समिधः ) अग्नि के समान सात समिधाएं हैं अर्थात् अमात्यादि सात प्रकृतियां तेरी तेजोवृद्धि का कारण हैं । ( सप्त ऋषयः ) राष्ट्र के कार्यों का निरीक्षण करने वाले वे सात ही 'ऋषि' हैं, वे मन्त्रद्रष्टा, गुप्त मन्त्रणार्थ अमात्य हैं । ( सप्त प्रियाणि धाम ) सात ही प्रिय तेज या धारणा सामर्थ्य हैं। वही तेरे ( सप्त होत्राः ) सात होत्र, यज्ञ के ७ होताओं के समान राष्ट्र के सात अंग हैं । वे सातों ( त्वा ) तुझ को ( सप्तधा ) सात तरह से ( यजन्ति ) प्राप्त होते हैं तू उन ( सप्त योनी: ) सातों स्थानों या
पदाधिकारों को ( घृतेन ) अपने तेज से ( स्वाहा ) उत्तम रीति से ( आपृणस्व ) पूर्ण कर । शत० ९ । २ । ३ । ४४ ॥
होत्राः -- ऋतवो वा होताः । रश्मयो वाव होत्राः । अङ्गानि वा होत्राः ॥ गो० उ० ६ । ६ ॥
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अग्निर्देवता । आर्षी जगती । निषादः । सप्त ऋषयो ऋषयः ॥