Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 17 / Mantra 33

98 Mantra
17/33
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- अप्रतिरथ ऋषिः Chhand- आर्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
आ॒शुः शिशा॑नो वृष॒भो न भी॒मो घ॑नाघ॒नः क्षोभ॑णश्चर्षणी॒नाम्। सं॒क्रन्द॑नोऽनिमि॒षऽए॑कवी॒रः श॒तꣳ सेना॑ऽअजयत् सा॒कमिन्द्रः॑॥३३॥

आ॒शुः। शिशा॑नः। वृ॒ष॒भः। न। भी॒मः। घ॒ना॒घ॒नः। क्षोभ॑णः। च॒र्ष॒णी॒नाम्। सं॒क्रन्द॑न॒ इति॑ स॒म्ऽक्रन्द॑नः। अ॒नि॒मि॒ष इत्य॑निऽमिषः। ए॒क॒वी॒र इत्ये॑कऽवी॒रः। श॒तम्। सेनाः॑। अ॒ज॒य॒त्। सा॒कम्। इन्द्रः॑ ॥३३ ॥

Mantra without Swara
आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् । सङ्क्रन्दनो निमिषऽएकवीरः शतँ सेनाऽअजयत्साकमिन्द्रः ॥

आशुः। शिशानः। वृषभः। न। भीमः। घनाघनः। क्षोभणः। चर्षणीनाम्। संक्रन्दन इति सम्ऽक्रन्दनः। अनिमिष इत्यनिऽमिषः। एकवीर इत्येकऽवीरः। शतम्। सेनाः। अजयत्। साकम्। इन्द्रः॥३३॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
सेनापति रूप से इन्द्र का वर्णन । ( आशुः ) अति वेगवान्, शीघ्रगामी, बड़े वेग से शत्रु पर आक्रमण करने वाला ( शिशानः ) अपने हथियारों को खूब तीक्ष्ण करके रखने वाला अथवा ( शिशान: )शत्रु सेनाओं को काटता फाटता, ( वृषभः न भीम: ) मदमत्त वृषभ के समान भयंकार अथवा मेघ के समान शत्रुओं पर शर वर्षा करने वाला होकर अति भयंकर ( घनाघनः ) शत्रुओं को निरन्तर या वार वार हनन करने वाला, अथवा मारो मारो इस प्रकार सेनाओं को आज्ञा देने वाला, ( चर्षणीनानम् क्षोभण: ) समस्त मनुष्यों को विक्षुब्ध कर देने वाला, ( संक्रन्दनः ) शत्रुओं को अच्छी प्रकार रुलाने या ललकारने वाला, ( अनिमिषः ) कभी न झपकन वाला, सदा सावधान एवं निर्भय, प्रमाद रहित, ( एक वीरः ) एक मात्र वीर्यवान् शूरवीर ( इन्द्र: ) शत्रुओं का विदारण करने में समर्थ पुरुष ही ( शतं सेनाः ) सैकड़ों नायकों सहित दलों, या सेनाओं को ( साकम् ) एकही साथ ( अजयत् ) विजय करता है। जो पुरुष ऐसा शूरवीर हो वही सेनापति इन्द्र पद पर विराजे । शत० ९ । २ । ३ । ६ ॥
Subject
राजा का उग्ररूप सेनापति रूप से इन्द्र का वर्णन ।पक्षान्तर में परमेश्वर का वर्णन ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
४४ अप्रतिरथ ऐन्द्र ऋषिः । इन्द्रो देवता | त्रिष्टुभः । अप्रतिरथं सूक्तम्॥