Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 15 / Mantra 49

65 Mantra
15/49
Devata- अग्निर्देवता Rishi- परमेष्ठी ऋषिः Chhand- आर्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
येन॒ऽऋष॑य॒स्तप॑सा स॒त्रमाय॒न्निन्धा॑नाऽअ॒ग्नि स्व॑रा॒भर॑न्तः। त॑स्मिन्न॒हं नि द॑धे॒ नाके॑ऽअ॒ग्निं यमा॒हुर्मन॑व स्ती॒र्णब॑र्हिषम्॥४९॥

येन॑। ऋष॑यः। तप॑सा। स॒त्रम्। आय॑न्। इन्धा॑नाः। अ॒ग्निम्। स्वः॑। आ॒ऽभर॑न्तः। तस्मि॑न्। अ॒हम्। नि। द॒धे॒। नाके॑। अ॒ग्निम्। यम्। आ॒हुः। मन॑वः। स्ती॒र्णब॑र्हिष॒मिति॑ स्ती॒र्णऽब॑र्हिषम् ॥४९ ॥

Mantra without Swara
येनऽऋषयस्तपसा सत्रमायन्निन्धानाऽअग्निँ स्वराभरन्तः । तस्मिन्नहन्निदधे नाकेऽअस्ग्निँयमाहुर्मनव स्तीर्णबर्हिषम् ॥

येन। ऋषयः। तपसा। सत्रम्। आयन्। इन्धानाः। अग्निम्। स्वः। आऽभरन्तः। तस्मिन्। अहम्। नि। दधे। नाके। अग्निम्। यम्। आहुः। मनवः। स्तीर्णबर्हिषमिति स्तीर्णऽबर्हिषम्॥४९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( येन ) जिस ( तपसा ) तप, सत्य धर्म के अनुष्ठान और तपश्चर्या के बल से ( ऋषयः ) दीर्घदर्शी वेद मन्त्रार्थ के ज्ञाता (सत्रम् आयन् ) सत्य ज्ञान को प्राप्त होते हैं। और (यम) जिस (अग्निम् ) ज्ञानस्वरूप परमेश्वर ज्योति को ( इन्धानाः ) प्रज्वलित करते हुए (स्व:) सुखमय लोक और आत्मप्रकाश को ( आभरन्तः ) प्राप्त करते हुए ( सत्रम्) सत्य सुख को प्राप्त करते हैं । ( तस्मिन् ) उसी ( लोके ) सुखमय लोक या पद पर मैं (अग्निम्) अग्रणी और अग्नि के समान तेजस्वी पुरुष को ( नि दधे ) स्थापित करता हूँ। ( यम् ) जिसको ( मनवः ) मनुष्य लोग (तीर्णबहिपम् ) एवं महान् आकाश को लांघ कर विराजमान सूर्य के समान समस्त प्रजाओं से ऊपर या इस लोक पर अधिष्ठाता रूप से विराजमान बतलाते हैं । शत० ८।६।३।१।१८ ॥
'तीर्णबर्हिषम् ' प्रजा वै बर्हिः । कौ० ५।७ ॥ पशवो वै बर्हिः । ऐ० २ । ४ ॥ अयं लोको बर्हिः श० १।४ ॥ २४ ॥ क्षत्रं वै प्रस्तरो विश इतरं बर्हिः । श० १ । ३ । ४ । १९ ॥
Subject
सर्वोच्च पदपर ज्ञानी अग्रणी नेता की स्थापना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अग्निर्देवता । आर्षी त्रिष्टुप् । धैवतः ॥