Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 13 / Mantra 20

57 Mantra
13/20
Devata- पत्नी देवता Rishi- अग्निर्ऋषिः Chhand- अनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
काण्डा॑त्काण्डात्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षःपरुष॒स्परि॑। ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्रत॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च ॥२०॥

काण्डा॑त्काण्डा॒दिति॒ काण्डा॑त्ऽकाण्डात्। प्र॒रोह॒न्तीति॑ प्र॒ऽरोह॑न्ती। परु॑षःपरुष॒ इति॒ परु॑षःऽपरुषः। परि॑। ए॒व। नः॒। दू॒र्वे॒। प्र॒। त॒नु॒। स॒हस्रे॑ण। श॒तेन॑। च॒ ॥२० ॥

Mantra without Swara
काण्डात्काण्डात्प्ररोहन्ती परुषःपरुषस्परि । एवा नो दूर्वे प्र तनु सहस्रेण शतेन च॥

काण्डात्काण्डादिति काण्डात्ऽकाण्डात्। प्ररोहन्तीति प्रऽरोहन्ती। परुषःपरुष इति परुषःऽपरुषः। परि। एव। नः। दूर्वे। प्र। तनु। सहस्रेण। शतेन। च॥२०॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे ( दूर्वे ) दूर्वे ! कभी पराजित न होने वाली अदम्य राजशक्ते ! दूर्वा या दूब घास जिल प्रकार ( काण्डात् काण्डात् ) प्रत्येक काण्ड पर ( प्ररोहन्ती ) अपने मूल नाती हुई और ( परुषः परुषः परि ) प्रत्येक पोरु २ पर से ( मरोहन्ती ) अपनी जड़ पकड़ती हुई फैलती हैं उसी प्रकार वह राज्यशक्ति भी पृथ्वी पर ( काण्डात् कारडात् ) प्रत्येक काण्ड से और ( परुषः परुषः ) प्रत्येक पोरु से, प्रत्येक अंग औरविभाग से, स्थान २ पर दृढ़ घासन या मूल जमाती हुई ( सहस्रेण ) हजारों और ( शतेन च ) सैकड़ों प्रकार के बलों से ( प्रतनु ) अपने आप को खूब विस्तृत कर ॥ शत० ७ । ४ । २ । १४ ॥
'दूर्वा' - अयं वाव मा धूर्वीत् इति यदब्रवीद् 'धूर्वीन् मा' इति तस्मात् धूर्वा । धूर्वा ह वै तां दूवैत्याचक्षते परोक्षम् ॥ शत० ७ । ४ । २ । १२ ।।
स्त्री पक्ष में-- वह स्त्री ( काण्डात् काण्डात् ) ग्रन्थि २ पर और पोरु २ पर बढ़ती हुई दूब के समान बराबर दृढ मूल होकर सहस्रों शाखाओं से हमारे कुल को बढ़ावे ।
Subject
दूर्वा के दृष्टान्त से राजशक्ति, पक्षान्तर में स्त्री का वर्णन ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
पत्नी दूर्वा देवता । अग्निर्ऋषिः । अनुष्टुप् । गांधारः ॥