Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 82

117 Mantra
12/82
Devata- ओषधयो देवताः Rishi- भिषगृषिः Chhand- विराडनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते। धन॑ꣳ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष॥८२॥

उत्। शुष्माः॑। ओष॑धीनाम्। गावः॑। गो॒ष्ठादि॑व। गो॒स्थादि॒वेति॑ गो॒स्थात्ऽइ॑व। ई॒र॒ते॒। धन॑म्। स॒नि॒ष्यन्ती॑नाम्। आ॒त्मान॑म्। तव॑। पू॒रु॒ष॒। पु॒रु॒षेति॑ पुरुष ॥८२ ॥

Mantra without Swara
उच्छुष्मा ओषधीनाङ्गावो गोष्ठादिवेरते । धनँ सनिष्यन्तीनामात्मानन्तव पूरुष ॥

उत्। शुष्माः। ओषधीनाम्। गावः। गोष्ठादिव। गोस्थादिवेति गोस्थात्ऽइव। ईरते। धनम्। सनिष्यन्तीनाम्। आत्मानम्। तव। पूरुष। पुरुषेति पुरुष॥८२॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( गोष्ठात् ) गौओं के बाड़े से जिस प्रकार ( गावः ईरते ) गौवें निकलती हैं उसी प्रकार हे ( पुरुष ) पुरुष ! प्रजापते ! राजन् ! ( तव ) तेरे ( आत्मानम् ) शरीर के प्रति, तेरे अपने उपकार के लिये ( धनं ) ऐश्वर्य को ( सनिष्यन्तीनाम् ) प्रदान करने वाली रस वीर्यवती ओषधियों के समान वीर्यवती प्रजाओं में से जो ( शुष्मा ) अधिक बलकारिणी हैं वे ( स्वयं तव आत्मानम् उदीरते ) स्वयं तेरे आत्मा को प्राप्त होती हैं । और उन्नत करती हैं। अर्थात् ओषधियां जिस प्रकार पुरुष- शरीर में अधिष्ठाता आत्मा के बल की वृद्धि करती हैं इसी प्रकार बलवती प्रजाएं राजा के बल की वृद्धि करती हैं।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
ओषधयो देवताः । भिषग्गृषिः । अनुष्टुप् । गान्धारः ॥