Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 54

117 Mantra
12/54
Devata- अग्निर्देवता Rishi- विश्वामित्र ऋषिः Chhand- विराडार्षीनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम्। इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑वसीषदन्॥५४॥

लो॒कम्। पृ॒ण॒। छि॒द्रम्। पृ॒ण॒। अथो॒ऽइत्यथो॑। सी॒द॒। ध्रु॒वा। त्वम्। इ॒न्द्रा॒ग्नीऽइती॑न्द्रा॒ग्नी। त्वा॒। बृह॒स्पतिः॑। अ॒स्मिन्। योनौ॑। अ॒सी॒ष॒द॒न्। अ॒सी॒ष॒द॒न्नित्य॑सीसदन् ॥५४ ॥

Mantra without Swara
लोकम्पृण ञ्छिद्रं पृणाथो सीद धु्रवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरस्मिन्योनावसीषदन् ॥

लोकम्। पृण। छिद्रम्। पृण। अथोऽइत्यथो। सीद। ध्रुवा। त्वम्। इन्द्राग्नीऽइतीन्द्राग्नी। त्वा। बृहस्पतिः। अस्मिन्। योनौ। असीषदन्। असीषदन्नित्यसीसदन्॥५४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे राजसभे ! अथवा हे राजन् ! तू ( लोकं पृण ) समस्त लोक का पालन कर । ( छिद्रं पृण ) जो कुछ ' छिद्र' अर्थात् न्यूनता हो उसको पूर्ण कर । ( अथो) और ( त्वम् ) तू (ध्रुवा ) पतिगृह में स्त्री के समान स्थिर होकर (सीद ) विराजमान हो । ( इन्द्राग्नी ) इन्द्र और अग्नि, सेनापति और राजा ( बृहस्पतिः ) वेदवाणी का पालक ( त्वा ) तुझको ( अस्मिन् योनौ ) इस आश्रयस्थान में ( असीषदन् ) प्राप्त कराते हैं, स्थापित करते हैं ।
कन्या के पक्ष में - ( इन्द्र-अग्नि ) माता पिता और ( बृहस्पतिः ) आचार्य तुझको इस ( योनौ ) निवासगृह में स्थापित करते हैं । तू स्थिर रहकर लोक का पालन कर और छिद्र और त्रुटि को पूर्ण कर ।
Subject
राजसभा, पक्षान्तर में स्त्री का वर्णन ।
Footenote
' ० योना असीषदन्' इति काण्व०॥
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अग्निर्देवता विराडनुष्टुप् । गान्धारः ॥