Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 12 / Mantra 24

117 Mantra
12/24
Devata- अग्निर्देवता Rishi- वत्सप्रीर्ऋषिः Chhand- निचृदार्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
उ॒शिक् पा॑व॒को अ॑र॒तिः सु॑मे॒धा मर्त्ये॑ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ नि धा॑यि। इय॑र्त्ति धू॒मम॑रु॒षं भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षन्॥२४॥

उ॒शिक्। पा॒व॒कः। अ॒र॒तिः। सु॒मे॒धाः इति॑ सुऽमे॒धाः। मर्त्ये॑षु। अ॒ग्निः। अ॒मृतः॑। नि। धा॒यि॒। इय॑र्त्ति। धू॒मम्। अ॒रु॒षम्। भरि॑भ्रत्। उत्। शु॒क्रेण॑। शो॒चिषा॑। द्याम्। इन॑क्षन् ॥२४ ॥

Mantra without Swara
उशिक्पावकोऽअरतिः सुमेधा मर्त्येष्वग्निरमृतो निधायि । इयर्ति धूममरुषम्भरिभ्रदुच्छुक्रेण शोचिषा द्यामिनक्षन् ॥

उशिक्। पावकः। अरतिः। सुमेधाः इति सुऽमेधाः। मर्त्येषु। अग्निः। अमृतः। नि। धायि। इयर्त्ति। धूमम्। अरुषम्। भरिभ्रत्। उत्। शुक्रेण। शोचिषा। द्याम्। इनक्षन्॥२४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( मर्त्येषु ) मरणधर्मा देहों में ( अमृतः ) अविनाशी, अमृत स्वरूप जिस प्रकार विद्यमान है, उसी प्रकार मनुष्यों के बीच ( उशिक् ) सबका वशयिता, कान्तिमान्, ( पावक: ) सबको पवित्र करने वाला (अरतिः ) अत्यधिक मतिमान्, ( सुमेधाः) उत्तम बुद्धि सम्पन्न, विद्वान्, ( निधायि ) स्थापित किया जाय । (अग्नि ) जिस प्रकार ( अरुषं धूमम् इयर्त्ति ) कान्ति रहित धूम को छोड़ता है उसी प्रकार यह विद्वान् भी ( अरुषम् ) रोषरहित ( धूमम् ) शत्रुओं को अपने पराक्रम से कंपाने वाले वीर्य या बल को ( उत् इयर्त्ति ) उन्नत करता है । समस्त राष्ट्र को ( भरिभ्रत्) भरण पोषण करता हुआ शुक्रे शोचिषा ) अति उज्ज्वल प्रकाश से सूर्य ( द्याम् इनक्षन् ) जिस प्रकार आकाश को व्यापता है उसी प्रकार वह भी उज्ज्वल प्रकाश से ( द्याम् ) तेजस्वी लोकों को या ज्ञानवान् पुरुषों को प्राप्त होता है ।
Subject
अग्नि के समान राजा का वर्णन ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
अग्निर्देवता । निचृदार्षी त्रिष्टुप् धैवतः ॥