Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 74

83 Mantra
11/74
Devata- अग्निर्देवता Rishi- जमदग्निर्ऋषिः Chhand- विराडनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रोऽअ॑ति॒सर्प॑ति। सर्वं॒ तद॑स्तु ते घृ॒तं तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य॥७४॥

यत्। अत्ति॑। उ॒प॒जिह्वि॑केत्यु॑प॒ऽजिह्वि॑का। यत्। व॒म्रः। अ॒ति॒सर्प॒तीत्य॑ति॒ऽसर्प॑ति। सर्व॑म्। तत्। अ॒स्तु॒। ते॒। घृ॒तम्। तत्। जु॒ष॒स्व॒। य॒वि॒ष्ठ्य॒ ॥७४ ॥

Mantra without Swara
यदत्त्युपजिह्विका यद्वम्रोऽअतिसर्पति । सर्वन्तदस्तु ते घृतन्तज्जुषस्व यविष्ठ्य ॥

यत्। अत्ति। उपजिह्विकेत्युपऽजिह्विका। यत्। वम्रः। अतिसर्पतीत्यतिऽसर्पति। सर्वम्। तत्। अस्तु। ते। घृतम्। तत्। जुषस्व। यविष्ठ्य॥७४॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( यत् ) जो पदार्थ भी ( उपजिह्विका ) दीमक ( अत्ति ) काठ खाजाती है और (यत्) जो पदार्थ ( वम्रः ) बड़ा दीमक ( अतिसर्पति ) लग जाता है वह भी जिस प्रकार आग में घी के समान तीव्रता से प्रज्वलित होता है उसी प्रकार हे राजन् ! ( उपजिह्निका ) शत्रु के बीच उपजाप करनेवाली संस्था और ( यत् । जो कुछ खाजाती है ( वम्रः ) दीमक के समान समस्त वृत्तान्त को राजा के सन्मुख वमन करनेवाला चरविभाग ( यत् ) जिस पदार्थ तक भी ( अति सर्पति ) पहुँच जाय (तत् सर्व) वह सब । तेष्ट घृतम् अस्तु ) तेरे लिये यशो जनक एवं तेजोवर्धक ही हो । हे ( यविष्ठ्य ) बलवान् राजन् ! ( तत् जुषस्व ) उसको तू सेवन कर ॥ शत० ६ । ६ । ३ । ६ ॥ स्त्री पक्ष में- हे पुरुष ( उपजिह्निका ) जिह्ना को वश करनेहारी निलोभ स्त्री जो पदार्थ खाये और जो ( वम्रः ) प्राणोद्वार बाहर आवे वह सब मुझे भी पुष्टिकारक हो ।
Subject
उपजापकारिणी संस्था का वम्री के दृष्टान्त से वर्णन।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
जमदग्निर्ऋषिः । अग्निर्देवता । विराड्नुष्टुप् । गांधारः ॥