Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 73

83 Mantra
11/73
Devata- अग्निर्देवता Rishi- जमदग्निर्ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
यद॑ग्ने॒ कानि॒ कानि॑ चि॒दा ते॒ दारू॑णि द॒ध्मसि॑। सर्वं॒ तद॑स्तु ते घृ॒तं तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य॥७३॥

यत्। अ॒ग्ने॒। कानि॑। कानि॑। चि॒त्। आ। ते॒। दारु॑णि। द॒ध्मसि॑। सर्व॑म्। तत्। अ॒स्तु॒। ते॒। घृ॒तम्। तत्। जु॒ष॒स्व॒। य॒वि॒ष्ठ्य॒ ॥७३ ॥

Mantra without Swara
यदग्ने कानि कानि चिदा ते दारूणि दध्मसि । सर्वन्तदस्तु ते घृतन्तज्जुषस्व यविष्ठ्य ॥

यत्। अग्ने। कानि। कानि। चित्। आ। ते। दारुणि। दध्मसि। सर्वम्। तत्। अस्तु। ते। घृतम्। तत्। जुषस्व। यविष्ठ्य॥७३॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे (अग्ने) प्रकाशस्वरूप तेजस्विन् अग्ने ! (यत्) जब ( ते ) तेरे लिये ( कानि कानि चित् ) जो कुछ भी माना प्रकार के ( दारुणि दारूणि) काष्ठ जिस प्रकार अग्नि में रक्खे जाते हैं और उसको प्रज्वलित करते हैं उसी प्रकार, हे राजन् ! (ते) तुझे हम ( कान् - कानिचित् ) नाना प्रकार के कितने ही ( दारुणि ) हिंसाजनक, शत्रु के भयजनक, शत्रु सेनाओं के विदारण करने में समर्थ शस्त्रास्त्र साधन अथवा आदर योग्य उत्तम पदार्थ ( आ दध्मसि ) प्रदान करते हैं (तत्) वह ( सर्व ) सब (ते) तेरा ( घृतम् ) तेजोवर्धक ( अस्तु ) हो । हे ( यविष्ठ्य ) बलवन्, सबसे महान् ( तत् ) उसको ( जुषस्व ) प्रेम से स्वीकार कर ॥शत० ६ ।६ । ३ । ५॥ 'दारुणि' - दारुणि इति यावत् । 'दारुणि' इति ऋग्वेदीयः शत- पथीयश्च पाठ: । 'दारुणि' इत्न'रु' इति हस्वछान्दसः । दारु दृणात- खाते तस्मादेव दु: । इति निरु० ४ | ३ | ७ || 'दृसनि०' इति उणादिञुण । दारु । दृङ् आदरे, दॄ भये, भ्वादी । दॄ हिंसायाम्, भ्वादिः । दृविदारणे क्यादिः । द्रञ् हिंसायाम् व्रयादिः । तेभ्यो ञुण् । हिंसासाधनानि, आदर योग्यानि, दारुणसाधनानि आयुधानि दारूणि । दारुणि इति सप्तम्यन्तं पदम् इति दयानन्दस्तच्चिन्त्यम् । पति पक्ष में-- हे पते हम जितने भी ( दारुणि) अग्नि में काष्ठों के समान आदर योग्य पदार्थ तुझे प्रदान करें वे सब तुझे घृत के समान पुष्टिजनक हों । हे अति युवक ! उनको स्वीकार कर ।
Subject
दूरस्थ शत्रुओं के विजय करने का उपदेश।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
जमदग्निर्ऋषिः । अग्निर्देवता । निचदनुष्टुप् । गान्धारः ॥