Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 49

83 Mantra
11/49
Devata- अग्निर्देवता Rishi- उत्कील ऋषिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ऽअमी॑वाः। सु॒शर्म॑णो बृह॒तः शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हꣳ सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ॥४९॥

वि। पाज॑सा। पृ॒थुना॑। शोशु॑चानः। बाध॑स्व। द्वि॒षः। र॒क्षसः॑। अमी॑वाः। सु॒शर्म्म॑ण॒ इति॑ सु॒ऽशर्म॑णः। बृ॒ह॒तः। शर्म॑णि। स्या॒म्। अ॒ग्नेः। अ॒हम्। सु॒हव॒स्येति॑ सु॒ऽहव॑स्य। प्रणी॑तौ। प्रनी॑ता॒विति॒ प्रऽनी॑तौ ॥४९ ॥

Mantra without Swara
वि पाजसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसोऽअमीवाः । सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहँ सुहवस्य प्रणीतौ ॥

वि। पाजसा। पृथुना। शोशुचानः। बाधस्व। द्विषः। रक्षसः। अमीवाः। सुशर्म्मण इति सुऽशर्मणः। बृहतः। शर्मणि। स्याम्। अग्नेः। अहम्। सुहवस्येति सुऽहवस्य। प्रणीतौ। प्रनीताविति प्रऽनीतौ॥४९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे राजन् ! पृथिवीपते ! पालक ! तू ( पृथुना ) बड़े ( विस्तृत पाजसा ) वीर्य, बल से ( शोशुचानः ) तेजस्वी होता हुआ ( अमीवाः ) राष्ट्र के रोग स्वरूप ( रक्षसः ) विघ्नकारी दुष्ट (द्विषः ) शत्रुओं को ( वि बाधस्व ) नाना प्रकार से पीड़ित कर । ( बृहतः ) बड़े भारी ( सुशर्मणः) उत्तम सुखकारी शरणवाले ( अग्नेः ) अग्नि के समान तेजस्वी राजा के ( शर्मणि ) गृह में, पति के गृह में पत्नी के समान ( अहम् ) मैं प्रजा ( सुहवस्य ) उत्तम रूप से ग्रहण करनेवाले एवं उत्तम ऐश्वर्य, वीर्य के देनेवाले पालक स्वामी के ( प्रणीतौ ) उत्कृष्ट नीति में ( स्याम्) रहूं ॥ शत० ॥ शत० ६ । ४ । ४ । २० ॥
Subject
प्रजा की गृहपत्नी से तुलना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
उत्कील ऋषिः । अग्निर्देवता | त्रिष्टुप् । धैवतः ॥