Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 46

83 Mantra
11/46
Devata- अग्निर्देवता Rishi- त्रित ऋषिः Chhand- ब्राह्मी बृहती छन्द Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
प्रैतु॑ वा॒जी कनि॑क्रद॒न्नान॑द॒द्रास॑भः॒ पत्वा॑। भर॑न्न॒ग्निं पु॑री॒ष्यं मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा। वृषा॒ग्निं वृष॑णं॒ भर॑न्न॒पां गर्भ॑ꣳ समु॒द्रिय॑म्। अग्न॒ऽआया॑हि वी॒तये॑॥४६॥

प्र। ए॒तु॒। वा॒जी। कनि॑क्रदत्। नान॑दत्। रास॑भः। पत्वा॑। भर॑न्। अ॒ग्निम्। पु॒री॒ष्य᳕म्। मा। पा॒दि॒। आयु॑षः। पु॒रा। वृ॒षा॑। अ॒ग्निम्। वृष॑णम्। भर॑न्। अ॒पाम्। गर्भ॑म्। स॒मु॒द्रिय॑म्। अग्ने॑। आ। या॒हि॒। वी॒तये॑ ॥४६ ॥

Mantra without Swara
प्रैतु वाजी कनिक्रदन्नानदद्रासभः पत्वा । भरन्नग्निम्पुरीष्यम्मा पाद्यायुषः पुरा । वृषाग्निँवृषणम्भरन्नपाङ्गर्भँ समुद्रियम् । अग्नऽआयाहि वीतये ॥

प्र। एतु। वाजी। कनिक्रदत्। नानदत्। रासभः। पत्वा। भरन्। अग्निम्। पुरीष्यम्। मा। पादि। आयुषः। पुरा। वृषा। अग्निम्। वृषणम्। भरन्। अपाम्। गर्भम्। समुद्रियम्। अग्ने। आ। याहि। वीतये॥४६॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
( वाजी ) ज्ञानवान् पुरुष, ( कनिक्रदद् ) उपदेश करता हुआ आवे । अथवा - ( वाजी ) बलवान् पुरुष ( कनिक्रदद् ) मेघ के समान गर्जन करता हुआ या विद्युत् के समान कड़कता हुआ ( प्र एतु ) शत्रु पर आगे बढ़े । ( रासभः ) बल से शोभायमान या ज्ञान से तेजस्वी पुरुष ( पत्वा ) शीघ्रगामी अश्व के समान एवं विद्याओं में गतिशील होकर ( नानदत् ) सिंह के समान गर्जता हुआ ( प्र एतु ) आगे बढ़े ( पुरीष्यम् ) प्रजाओं के पालन करनेवाले, समृद्धिशाली (अग्निम् ) तेजस्वी राजा को ( भरन् ) पुष्ट करता हुआ ( आयुषः पुरा मा पादि ) आयु के पूर्व न मरे । अथवा विद्वान् पुरुष ( पुरीष्यम् अग्निम् ) पालन या रक्षा कार्यों में समर्थ विद्युत् अग्नि को ( भरन् आयुषः पुरा मा पादि ) धारण करता हुआ अपनी आयु के पूर्व विनष्ट न हो । ( वृषा ) बलवान् वायु जिस प्रकार ( समुद्रियम् ) समुद्र या अन्तरिक्ष से उत्पन्न होनेवाले ( अपां गर्भम् ) जलों के भीतर छुपे ( वृषणम्) वर्षणशील विद्युत् को ( भरन् ) धारण करता है उसी प्रकार ( वृषा ) बलवान् पुरुष ( समुद्रियम् ) सेना के महा समुद्र के बीच में तेजस्वी ( अपां गर्भम् ) आप्त प्रजाओं को वश करने में समर्थ, उनके मध्य में विराजमान ( वृषणं ) सुखों के वर्षक, एवं स्वतः बलवान् राजा या सेनापति को ( भरन् ) धारण करे हे ( अग्ने ) अग्रणी ज्ञानवान् तेजस्विन् ! राजन् ! आप ( वीतये ) कान्ति या प्रकाश के लिये या विविध ऐश्वयों के भोग करने के लिये ( आयाहि ) हमें प्राप्त हों ॥ शत० ६ । ४ । ४ । ७ ।
Subject
तेजस्वी राजा की विद्युत् वाले मेघ से तुलना ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
प्रजापतिः साध्या वा ऋषयः।वाजी रासभश्चाग्निवी देवता । ब्राह्मी बृहती । मध्यमः ॥