Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

Yajurveda Adhyay 11 / Mantra 19

83 Mantra
11/19
Devata- अग्निर्देवता Rishi- मयोभूर्ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
आ॒क्रम्य॑ वाजिन् पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम्। भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यतः॒ खने॑म॒ तं व॒यम्॥१९॥

आ॒क्रम्येत्या॒ऽक्रम्य॑। वा॒जि॒न्। पृ॒थि॒वीम्। अ॒ग्निम्। इ॒च्छ॒। रु॒चा। त्वम्। भूम्याः॑। वृ॒त्वाय॑। नः॒। ब्रूहि॑। यतः॑। खने॑म। तम्। व॒यम् ॥१९ ॥

Mantra without Swara
आक्रम्य वाजिन्पृथिवीमग्निमिच्छ रुचा त्वम् । भूम्या वृक्त्वाय नो ब्रूहि यतः खनेम तँवयम् ॥

आक्रम्येत्याऽक्रम्य। वाजिन्। पृथिवीम्। अग्निम्। इच्छ। रुचा। त्वम्। भूम्याः। वृत्वाय। नः। ब्रूहि। यतः। खनेम। तम्। वयम्॥१९॥

Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma)

हिन्दी
Yajurveda Sanhita Bhasha Bhashya (Pt. Jaydev Sharma) - हिन्दी
Meaning
हे ( वाजिन्) वेगवान अश्व के समान बलवान् एवं संग्राम में शूर पुरुष ! (स्वम् ) तू ( पृथिवीम् आक्रम्य ) पृथिवी पर आक्रमण करके (रुचा) दीप्ति या कान्ति या अपनी रुचि प्रीति के अनुसार (अग्निम् ) अग्नि के समान तेजस्वी पुरुष या उस पद को ( इच्छ ) चाह । ( भूम्या ) भूमि पर ( वृत्त्वाय) पूर्ण अधिकार करके तू ( नः ) हमें ( ब्रूहि ) स्वयं बतला ( यतः ) जहां से हम ( तं ) उस ज्ञानवान् तेजस्वी पुरुष को ( खनेम ). प्राप्त करें या जहां उसको स्थापित करें | शत० ६ । ३ । ३। ११ ॥ भूगर्भ विद्या पक्ष में- इसी प्रकार विद्वान् पुरुष ही बतलावे कि भूमि सुवर्ण रूप तेजोमय पदार्थ कहां से प्राप्त करें ।
Subject
वीर नेता का कर्त्तव्य ।
Footenote
० भूमे' 'वृत्वाय०' इति काण्व० ।
Rishi | Devata | Chhanda | Swara
प्रजापतिः साध्वा वा ऋषयः । अग्निरथो वा देवता । निचृदनुष्टुप् । गांधारः॥