Yajurveda Bhashyam (Pandit Harisharan Siddhantalankar)

Yajurveda Adhyay 16 / Mantra 38

66 Mantra
16/38
Devata- रुद्रा देवताः Rishi- कुत्स ऋषिः Chhand- भुरिगार्षी पङ्क्तिः Swara- पञ्चमः
Mantra with Swara
नमः॒ कूप्या॑य चाव॒ट्याय च॒ नमो॒ वीध्र्या॑य चात॒प्याय च॒ नमो॒ मेघ्या॑य च विद्यु॒त्याय च॒ नमो॒ वर्ष्या॑य चाव॒र्ष्याय॑ च॥३८॥

नमः॑। कूप्या॑य। च॒। अ॒व॒ट्या᳖य। च॒। नमः॑। वीध्र्या॒येति॑ वि॒ऽईध्र्या॑य। च॒। आ॒त॒प्या᳖येत्याऽत॒प्या᳖य। च॒। नमः॑। मेघ्या॑य। च॒। वि॒द्यु॒त्या᳖येति॑ विऽद्यु॒त्या᳖य। च॒। नमः॑। वर्ष्या॑य। च॒। अ॒व॒र्ष्याय॑। च॒ ॥३८ ॥

Mantra without Swara
नमः कूप्याय चावट्याय च नमो वीर्ध्याय चातप्याय च नमो मेघ्याय च विद्युत्याय नमो वर्ष्याय चावर्ष्याय च नमो वात्याय ॥

नमः। कूप्याय। च। अवट्याय। च। नमः। वीध्र्यायेति विऽईध्र्याय। च। आतप्यायेत्याऽतप्याय। च। नमः। मेघ्याय। च। विद्युत्यायेति विऽद्युत्याय। च। नमः। वर्ष्याय। च। अवर्ष्याय। च॥३८॥

Yajurveda Bhashyam (Pandit Harisharan Siddhantalankar)

हिन्दी
Yajurveda Bhashyam (Pandit Harisharan Siddhantalankar) - हिन्दी
Meaning
१. (कूप्याय) = कूओं से सिंचाई करने योग्य देश के अध्यक्ष के लिए हम (नमः) = नमस्कार करते हैं, (च) = तथा (आवट्याय) = गर्तबहुल [अव गड्ढा गर्त] देश में कृषि की ठीक व्यवस्था करनेवाले पुरुष का (नमः) = हम आदर करते हैं । २. (वीध्र्याय च नमः) = [विगत इधो दीप्तिः यस्मात् स वीध्रो घनागमः] खूब बादलोंवाली वर्षाऋतु के प्राचुर्यवाली भूमि में नियुक्त पुरुष का हम आदर करते हैं, (च) = और (आतप्याय) = [आतपे भवः] खूब प्रचण्ड गरमीवाले प्रदेशों में नियुक्त पुरुष का भी हम मान करते हैं । ३. (मेघ्याय च नमः) = मेघोंवाले प्रदेश में नियुक्त पुरुष का हम आदर करते हैं, (च) = और (विद्युत्याय च) = विद्युत् की विद्या में निपुण व विद्युत्-विभाग में नियुक्त पुरुष का हम आदर करते हैं। ४. (वर्ष्याय च नमः) = उत्तम वृष्टि की व्यवस्था करनेवाले के लिए या वृष्टिकाल में नियुक्त पुरुष का हम आदर करते हैं, (च) = और (अवर्ष्याय) = वर्षा के प्रतिबन्ध में निपुण पुरुष का हम आदर करते हैं।
Essence
भावार्थ - विविध देशों में नियुक्त राजपुरुषों के लिए हम उचित मान दें।
Subject
देश-भेद