Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 9 / Mantra 15

40 Mantra
9/15
Devata- बृहस्पतिर्देवता Rishi- दधिक्रावा ऋषिः Chhand- जगती, Swara- निषादः
Mantra with Swara
उ॒त स्मा॑स्य॒ द्रव॑तस्तुरण्य॒तः प॒र्णं॑ न वेरेनु॑वाति प्रग॒र्धिनः॑। श्ये॒नस्ये॑व॒ ध्रज॑तोऽअङ्क॒सं परि॑ दधि॒क्राव्णः॑ स॒होर्जा तरि॑त्रतः॒ स्वाहा॑॥१५॥

उ॒त। स्म॒। अ॒स्य॒। द्रव॑तः। तु॒र॒ण्य॒तः। प॒र्णम्। न। वेः। अनु॑। वा॒ति॒। प्र॒ग॒र्धिन॒ इति॑ प्रऽग॒र्धिनः॑। श्ये॒नस्ये॒वेति॑ श्ये॒नस्य॑ऽइव। ध्रज॑तः। अ॒ङ्क॒सम्। परि॑। द॒धि॒क्राव्ण॒ इति॑ दधि॒ऽक्राव्णः॑। स॒ह। ऊ॒र्जा। तरित्र॑तः स्वाहा॑ ॥१५॥

Mantra without Swara
उत स्मास्य द्रुवतस्तुरणयतः पर्णन्न वेरनुवाति प्रगर्धिनः । श्येनस्येव ध्रजतो अङ्कसम्परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रः स्वाहा ॥

उत। स्म। अस्य। द्रवतः। तुरण्यतः। पर्णम्। न। वेः। अनु। वाति। प्रगर्धिन इति प्रऽगर्धिनः। श्येनस्येवेति श्येनस्यऽइव। ध्रजतः। अङ्कसम्। परि। दधिक्राव्ण इति दधिऽक्राव्णः। सह। ऊर्जा। तरित्रतः स्वाहा॥१५॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे राजपुरुषहो, जो माणूस (वा वीर पुरुष) (ऊर्जा) पराक्रम आणि (स्वान) सत्याचरणा (सह) सह (या खालील पदार्थाप्रमाणे गती करतो, तोच शत्रूंवर विजय मिळवू शकतो त्या वस्तू वा प्राणी कोणते?) (अस्य) या (द्रवत:) रसभरित वृक्षाच्या पानाप्रमाणे, आणि (तरूण्यत:) तीव्र वेगाने उडणार्‍या (वे:) पक्ष्याच्या (पर्णम्) पंखा (न) प्रमाणे (उत) आणि (प्रगर्धिन:) अत्यंत कामना करीत (ध्रजत:) झपाटा मारणार्‍या (श्येनस्थेव) बहिरी ससाण्याप्रमाणे, तसेच (तरित्रत:) अति वेगवान (दधिक्राष्ण:) अश्वाप्रमाणे (अड्कसम्) मार्गात अंकित चिन्हाप्रमाणे (परि) (अनु) (वति) अत्यंत नियमबद्ध, क्रमबद्ध पद्धतीने मार्गावर पुढे पुढे जातो (स्म) तोच माणूस वा वीरपुरुष शत्रूंना पराजित करू शकतो. ॥15॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात उपमा अलंकार आणि वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहेत. जो वीर पुरुष नीलकंठ, ससाणा आणि घोड्याप्रमाणे पराक्रमी असतात, त्यांचे सर्व शत्रू विनाश पावतात ॥15॥
Subject
सेनापती आणि सैनिकांनी कसा पराक्रम करावा, पुढील मंत्रात याविषयी उपदेश केला आहे -