Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 7 / Mantra 40

48 Mantra
7/40
Devata- प्रजापतिर्देवता Rishi- वत्स ऋषिः Chhand- आर्षी गायत्री,विराट आर्षी त्रिष्टुप्, Swara- षड्जः
Mantra with Swara
म॒हाँ२ऽइन्द्रो॒ यऽओज॑सा प॒र्जन्यो॑ वृष्टि॒माँ२ऽइ॑व। स्तोमै॑र्व॒त्सस्य॑ वावृधे। उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि महे॒न्द्राय॑ त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्महे॒न्द्राय॑ त्वा॥४०॥

म॒हान्। इन्द्रः॑। यः। ओज॑सा। प॒र्जन्यः॑। वृ॒ष्टि॒माँ२इ॑व। वृ॒ष्टि॒मानि॒वेति॑ वृष्टि॒मान्ऽइ॑व। स्तोमैः॑। व॒त्सस्य॑। वा॒वृ॒धे॒। व॒वृ॒ध इति॑ ववृधे। उ॒प॒या॒मगृ॑हीत॒ इत्यु॑पया॒मगृ॑हीतः। अ॒सि॒। म॒हे॒न्द्रायेति॑ महाऽइ॒न्द्रा॑य। त्वा॒। ए॒षः। ते॒। योनिः॑। म॒हे॒न्द्रायेति॑ महाऽइ॒न्द्राय॑। त्वा॒ ॥४०॥

Mantra without Swara
महाँऽइन्द्रो य ओजसा पर्जन्यो वृष्टिमाँऽइव स्तोमैर्वत्सस्य वावृधे । उपयामगृहीतो सि महेन्द्राय त्वैष ते योनिर्महेन्द्राय त्वा ॥

महान्। इन्द्रः। यः। ओजसा। पर्जन्यः। वृष्टिमाँ२इव। वृष्टिमानिवेति वृष्टिमान्ऽइव। स्तोमैः। वत्सस्य। वावृधे। ववृध इति ववृधे। उपयामगृहीत इत्युपयामगृहीतः। असि। महेन्द्रायेति महाऽइन्द्राय। त्वा। एषः। ते। योनिः। महेन्द्रायेति महाऽइन्द्राय। त्वा॥४०॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे अनादिसिद्ध योगी सर्वव्यापी ईश्वर, आपण (उपयामगृहीत:) यम, नियम आदी योगाच्या अंगांद्वारे प्राप्तव्य व ज्ञातव्य (असि) आहात. म्हणून (महेन्द्राय) योगाद्वारे व्यक्त वा प्राप्त होणार्‍या ऐश्वर्यासाठी आम्ही (त्वा) आपला आश्रय ग्रहण करतो (ते) योगाद्वारे प्राप्त होणार आपला (एष:) हा आश्रय आमच्या कल्याणाचा (योनि:) हेतू आहे, म्हणून आम्ही (महेन्द्राय) मोक्षदायक अशा (त्वा) आपल्या आश्रयाने मिळणार्‍या ऐश्वर्यासाठी आपले ध्यान करतो. (य:) जो (महान्) महान गुणकर्मस्वभाव असलेले, (वृष्टिमान्) वृष्टी करणार्‍या (पर्जन्यइव) पर्जन्याप्रमाणे कृपाशील ईश्वर आहे, जो (वत्सस्य) स्तुतिकर्त्याची (स्तोमै:) तुस्ती ऐकून (ओजसा) अनन्तशक्तीद्वारे प्रकाशित होतो, त्या ईश्वराला जाणून योगी देखी (वावृधे) वृद्दीमान होतो. (योगाद्वारे ईश्वराच्या अनंतशक्तीला जाणून योगी अत्यंत उन्नत होतो) ॥40॥
Essence
भावार्थ - ज्याप्रमाणे वर्षाकाळी मेघ आपल्या जलाने सर्व पदार्थांना तृप्त करीत त्यांची उन्न्ती घडून आणतो , तद्वत एक योगी योगाभ्यास करीत असता ईश्वरदेखील त्या योगी पुरुषाला सहाय्यभूत होतो वा त्याच्या योगबलाची शक्ती वाढवितो. ॥40॥
Subject
पुनश्च, पुढील मंत्रात ईश्वराच्या गुणांचे वर्णन केले आहे -