Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 7 / Mantra 25

48 Mantra
7/25
Devata- वैश्वनरो देवता Rishi- भरद्वाज ऋषिः Chhand- याजुषी अनुष्टुप्,विराट आर्षी बृहती Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि ध्रु॒वोऽसि ध्रु॒वक्षि॑तिर्ध्रु॒वाणां॑ ध्रु॒वत॒मोऽच्यु॑तानामच्युत॒क्षित्त॑मऽए॒ष ते॒ योनि॑र्वैश्वान॒राय॑ त्वा। ध्रु॒वं ध्रु॒वेण॒ मन॑सा वा॒चा सोम॒मव॑नयामि। अथा॑ न॒ऽइन्द्र॒ऽइद्विशो॑ऽसप॒त्नाः सम॑नस॒स्कर॑त्॥२५॥

उ॒प॒या॒मगृ॑हीत इत्यु॑पया॒मऽगृ॑हीतः। अ॒सि॒। ध्रु॒वः। अ॒सि॒। ध्रु॒वक्षि॑ति॒रिति॑ ध्रु॒वऽक्षि॑तिः। ध्रु॒वाणा॑म्। ध्रु॒वत॑म॒ इति॑ ध्रु॒वऽतमः॑। अच्यु॑तानाम्। अ॒च्युत॒क्षित्त॑म॒ इत्य॑च्युत॒क्षित्ऽत॑मः। ए॒षः। ते॒। योनिः॑। वै॒श्वा॒न॒राय॑। त्वा॒। ध्रु॒वम्। ध्रु॒वेण॑। मन॑सा। वा॒चा। सोम॑म्। अव॑। न॒या॒मि॒। अथ॑। नः॒। इन्द्रः॑। इत्। विशः॑। अ॒स॒प॒त्नाः। सम॑नस॒ इति॑ सऽम॑नसः। कर॑त् ॥२५॥

Mantra without Swara
उपयामगृहीतोसि धु्रवोसि धु्रवक्षितिर्ध्रुवाणान्धु्रवतमोच्युतानामच्युतक्षितमऽएष ते योनिर्वैश्वानराय त्वा । धु्रवन्धु्रवेण मनसा वाचा सोममवनयामि । अथा नऽइन्द्रऽइद्विशो सपत्नाः समनसस्करत् ॥

उपयामगृहीत इत्युपयामऽगृहीतः। असि। ध्रुवः। असि। ध्रुवक्षितिरिति ध्रुवऽक्षितिः। ध्रुवाणाम्। ध्रुवतम इति ध्रुवऽतमः। अच्युतानाम्। अच्युतक्षित्तम इत्यच्युतक्षित्ऽतमः। एषः। ते। योनिः। वैश्वानराय। त्वा। ध्रुवम्। ध्रुवेण। मनसा। वाचा। सोमम्। अव। नयामि। अथ। नः। इन्द्रः। इत्। विशः। असपत्नाः। समनस इति सऽमनसः। करत्॥२५॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे परमेश्वरा, तू (उपयामगृहीत:) शास्त्रामध्ये वर्णित नियमांनी युक्त (असिम) आहेस. तू (ध्रुव:) स्थिर (असि) आहेस. (तूच सर्वत्र व्यापक असल्यामुळे तुझ्यात गती, हालचाल संभवत नाही) तू इतका व असा स्थिर आहेस की (ध्रुवक्षिति:) ही भूमी तुझ्यातच स्थिर आहे (तुझ्यामुळे अवकाशात अधरात स्थित आहे) तूच (ध्रुवाणाम्) स्थिर आकाश आदी पदार्थांमध्ये (ध्रुवतमा:) अत्यन्त स्थिर (असि) आहेस. तूच (अच्युतानाम्) अविनाशी जगताचे कारण असून अनादीसिद्ध जीवांना (अच्युतक्षितम:) अतिनशित्व देणारा आहेस. (एषु:) हा सत्यमार्गाचा प्रकाश (ते) तुझ्या (योनि:) निवासस्थानाप्रमाणे आहे. (तू सत्य असून संसारातील सर्व सत्य पदार्थांचा तूच एक आधार आहेस) (वैश्वानराय) सर्व मनुष्यांना सत्यमार्गावर नेणार्‍या तुला या सत्याच्या प्रकाश-विस्तारासाठी मी (तुझा उपासक) (भुंवण) दृढ (मनसा) मनाने आणि (वाचा) वाणीने ग्रहण करतो (तुला उपासनीय व वर्णनीय मानतो) तसेच (सोमम्) सकल जगदुत्पादक अशा (त्वा) तुला (ध्रुवम्) निश्चम् निश्चयपूर्वक तसाच (अर्थात् सत्य, सत्यप्रेरक, उपास्थ व जगत्-उत्पादक) (अवनयामि) मानतो व स्वीकार करतो. (अथ) यानंतर प्रार्थना अशी की (इन्द्र:) हे इन्द्र, दु:खविनाशका, (न:) आमच्या (विश:) प्रजाजनांना (असपन्ना:) शत्रुविरहित कर. (प्रजाजनांतील, माणसामाणसातील शत्रुत्व दूर कर) आणि सर्वांना (समनस:) एकमन अर्थात एकमेकास सुख देणारे वा एकमेकासाठी सुख इच्छिणारें (इत्) (करत्) कर. ॥25॥
Essence
भावार्थ - जो परमेश्वर नित्य पदार्थांत नित्य आणि स्थिर पदार्थात स्थिर आहे, त्या सर्व जग उत्पन्न करणार्‍या ईश्वराचे सत्य ज्ञान योगाभ्यासाच्या अनुष्ठानानेच शक्य आहे, अन्य मार्गाने कदापि नव्हे ॥25॥
Subject
पुढील मंत्रात ईश्वराच्या गुणांचे वर्णन केले आहे -