Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 6 / Mantra 18

37 Mantra
6/18
Devata- अग्निर्देवता Rishi- दीर्घतमा ऋषिः Chhand- प्राजापत्या अनुष्टुप्,आर्ची पङ्क्ति,दैवी पङ्क्ति, Swara- गान्धारः, पञ्चमः
Mantra with Swara
सं ते॒ मनो॒ मन॑सा॒ सं प्रा॒णः प्रा॒णेन॑ गच्छताम्। रेड॑स्य॒ग्निष्ट्वा॑ श्रीणा॒त्वाप॑स्त्वा॒ सम॑रिण॒न् वात॑स्य त्वा ध्राज्यै॑ पू॒ष्णो रꣳह्या॑ऽऊ॒ष्मणो॑ व्यथिष॒त् प्रयु॑तं॒ द्वेषः॑॥१८॥

सम्। ते। मनः॑। मन॑सा। सम्। प्रा॒णः। प्रा॒णेन॑। ग॒च्छ॒ता॒म्। रे॒ट्। अ॒सि॒। अ॒ग्निः। त्वा॒। श्री॒णा॒तु॒। आपः॑। त्वा॒। सम्। अ॒रि॒ण॒न्। वातस्य। त्वा॒। ध्राज्यै॑। पू॒ष्णः। रह्यै॑। ऊ॒ष्मणः॑। व्य॒थि॒ष॒त्। प्रयु॑त॒मिति॒ प्रऽयु॑त॒म्। द्वेषः॑ ॥१८॥

Mantra without Swara
सन्ते मनो मनसा सम्प्राणः प्राणेन गच्छताम् । रेडस्यग्निष्ट्वा श्रीणात्वापस्त्वा समरिणन्वातस्य त्वा ध्राज्यै पूष्णो रँह्या ऊष्मणो व्यथिषत्प्रयुतं द्वेषः ॥

सम्। ते। मनः। मनसा। सम्। प्राणः। प्राणेन। गच्छताम्। रेट्। असि। अग्निः। त्वा। श्रीणातु। आपः। त्वा। सम्। अरिणन्। वातस्य। त्वा। ध्राज्यै। पूष्णः। रह्यै। ऊष्मणः। व्यथिषत्। प्रयुतमिति प्रऽयुतम्। द्वेषः॥१८॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे युद्धवीर सैनिका, (अथवा आचार्याच्या हे वीर शिष्या) (ते) तुझे (मनः) मन (मनसा) विद्येच्या बलाने विद्याज्ञानावरील आत्मविश्‍वासाने) आणि (प्राणः) तुझे प्राण (प्रारेन) प्राणशक्तीसह (सम्) (गच्छताम्) संयुक्त राहो (युद्धक्षेत्रात तुझे मानसिक व शारीरिक बळ स्थिर राहो) हे वीर, तू (रेट्) शत्रूंचा संहारक (असि) आहेस (त्वा) तुझ्या मनात (अग्निः) युद्धामुळे उत्पन्न झालेला क्रोध (श्रीणातु) तुला हानिकारक होऊ नये. (प्रयुतम्) कोटी कोटी प्रकारच्या शत्रुसैन्याशी सामना करण्यास समर्थ आहेस, पण तज्जन्य (ऊष्मणाः) उष्णता म्हणजे क्रोध वा (द्वेषः) द्वेष तुला (व्यथिषत्) पीडाकारी होऊ नये (क्रोध व द्वेषाग्नी तुझ्यासाठी हानिकारक न होता शत्रूसाठी अनिष्टकारी होवो. त्या अग्नीने शत्रूला जाळावे) (वातस्य) (ध्राज्यै) वायूसारखी तीव्र गती प्राप्त करण्याकरिता, तसेच (पूष्णोः) पुष्टिकारक सूर्यासारखा (रंह्यै) वेग (प्रभाव व पराक्रम) प्राप्त करण्यासाठी तुला (रापः) शुद्ध जल (सम्) (अरिणन्) उत्तम प्रकारे प्राप्त होवो. ॥18॥
Essence
भावार्थ - मनुष्यांसाठी उचित आहे की त्यानी शक्ती वाढविणारे पदार्थ, अन्न, जल आदींचा आणि युद्धासाठी साधनें अस्त्र-शस्त्रादींवा भरपूर संग्रह करावा आणि त्याद्वारे अस्त्र-शस्त्रादींचा भरपूर संग्रह करावा आणि त्याद्वारे शत्रुंचा नाश करून युद्दात विजय मिळवावा. ॥18॥
Subject
रणक्षेत्रात युद्ध करणारा शिष्य कसा असावा, हा विषय पुढील मंत्रात प्रतिपादिला आहे -