Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 5 / Mantra 34

43 Mantra
5/34
Devata- अग्निर्देवता Rishi- मधुच्छन्दा ऋषिः Chhand- स्वराट् ब्राह्मी बृहती, Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
मि॒त्रस्य॑ मा॒ चक्षु॑षेक्षध्व॒मग्न॑यः। सगराः॒ सग॑रा स्थ॒ सग॑रेण॒ नाम्ना॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒त मा॑ग्नयः पिपृ॒त मा॑ग्नयो गोपा॒यत॑ मा॒ नमो॑ वोऽस्तु॒ मा मा॑ हिꣳसिष्ट॥३४॥

मित्र॒स्य॑। मा॒। चक्षु॑षा। ईक्ष॒ध्व॒म्। अग्न॑यः। स॒ग॒राः। स्थ॒। सग॑रेण। नाम्ना॑ रौद्रे॑ण। अनी॑केन। पा॒त। मा॒। अ॒ग्न॒यः॒। पि॒पृ॒त। मा॒। अग्न॑यः। गो॒पा॒यत॑ मा॒। नमः॑। वः॒। अ॒स्तु॒। मा। मा॒। हिं॒सि॒ष्ट॒ ॥३४॥

Mantra without Swara
मित्रस्य मा चक्षुषेक्षध्वमग्नयः सगराः सगरा स्थ सगरेण नाम्ना रौद्रेणानीकेन पात माग्नयः पिपृत माग्नयो गोपायत मा नमो वोस्तु मा मा हिँसिष्ट ॥

मित्रस्य। मा। चक्षुषा। ईक्षध्वम्। अग्नयः। सगराः। स्थ। सगरेण। नाम्ना रौद्रेण। अनीकेन। पात। मा। अग्नयः। पिपृत। मा। अग्नयः। गोपायत मा। नमः। वः। अस्तु। मा। मा। हिंसिष्ट॥३४॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - (सगराः) अंतरिक्षात, अवकाशात, आकाशात विहार करण्यास समर्थ आणि (अग्नयः) उत्तमोत्तम पदार्थांना प्राप्त करण्यास समर्थ असलेल्या हे विद्वान लोकहो (वैज्ञानिकांनो) आपण (मा) मला (राष्ट्राच्या सामान्य नागरीकाला) (मित्रस्य) मित्राच्या दृष्टीने (इक्षध्वम्) पहा (मला आपले मित्र माना) तसेच (सगराः) विद्या शिकविणारे आणि उपदेश देणारे (स्थ) व्हा. ज्याप्रमाणे आपण (अग्नयः) अग्नी द्वारे संचालित वाहन-यानादीचे, विद्युतरूप अग्नीचे रक्षण करता (सगरेण) त्या अंतरिक्षात राहणार्‍या वा आकाशात भ्रमण करणार्‍या (रैद्रेण) संहारक विमान, युद्धयानादींच्या साहाय्याने) शत्रूंना रडविणाऱ्या अशा (नाम्ना) गुणांमुळे प्रसिद्ध असलेल्या (अनीके) वीर सेनेद्वारे (मा) माझे (व माझ्याप्रमाणे सर्व नागरिकांचे) पालन रक्षण करा. (अग्नयः) ज्याप्रमाणे ज्ञानीजन सर्वांना सर्वप्रकारे सुख देतात, तद्वत (पिपृत) आपण (वैज्ञानिक व सेवाधिकारीगण) देखील सर्वांना सुखांनी परिपूर्ण करा व (मा) मला व सर्वांना (माहिंसिष्ट) नष्ट करूं नका (युद्धात आमची हानी होऊ देऊ नका) (वः) याकरिता आपणांला (मे) माझा (नमः) नमस्कार (अस्तु) असो. (वरील पालन रक्षणादी इच्छांकरिता मी आपणास नमनपूर्वक प्रार्थना करीत आहे) ॥34॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. ज्याप्रमाणे विद्वान लोक विद्यादान करून सर्वजनांना सुखी करतात, त्याप्रमाणे विद्यार्थी, जिज्ञासुजनांनी दखील त्या सुखकारक कार्य करण्याच्या कामीं विद्वज्जनांकडून कौशल्य व विद्या प्राप्त करून सर्वांना सुखी करावे. ॥34॥
Subject
पुनश्‍च, ते विद्वान कसे आहेत, हा उपदेश पुढील मंत्रात कथित आहे -