Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 35 / Mantra 17

22 Mantra
35/17
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- भरद्वाजः शिरम्बिठ ऋषिः Chhand- स्वराट् त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
आयु॑ष्मानग्ने ह॒विषा॑ वृधा॒नो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि।घृ॒तं पी॒त्वा मधु॒ चारु॒ गव्यं॑ पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मान्त्स्वाहा॑॥१७॥

आयु॑ष्मान्। अ॒ग्ने॒। ह॒विषा॑। वृ॒धा॒नः। घृ॒तप्र॑तीक॒ इति॑ घृ॒तऽप्र॑तीकः। घृ॒तयो॑नि॒रिति॑ घृ॒तऽयो॑निः। ए॒धि॒ ॥ घृ॒तम्। पी॒त्वा। मधु॑। चारु॑। गव्य॑म्। पि॒तेवेति॑ पि॒ताऽइ॑व। पु॒त्रम्। अ॒भि। र॒क्ष॒ता॒त्। इ॒मान्। स्वाहा॑ ॥१७ ॥

Mantra without Swara
आयुष्मानग्ने हविषा वृधानो घृतप्रतीको घृतयोनिरेधि । घृतम्पीत्वा मधु चारु गव्यम्पितेव पुत्रमभिरक्षतादिमान्त्स्वाहा ॥

आयुष्मान्। अग्ने। हविषा। वृधानः। घृतप्रतीक इति घृतऽप्रतीकः। घृतयोनिरिति घृतऽयोनिः। एधि॥ घृतम्। पीत्वा। मधु। चारु। गव्यम्। पितेवेति पिताऽइव। पुत्रम्। अभि। रक्षतात्। इमान्। स्वाहा॥१७॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे (अग्ने अग्निवत् तेजस्वी राजा, जसा (हविषा) घृत आदी हव्या पदार्थामुळे (वृधनः) उद्धीत झालेला, (घृतप्रतीकः) जलाची वृद्धी वा वृष्टी करणारा आणि (घृतयोनिः) प्रदीप्त तेज हेच ज्याचे घर वा वैशिष्ट्य असा अग्नी वाढत जातो, तसे तुम्ही (आयुष्मान्) दीर्घायुषी (एधि) व्हा (आणि अधिकाधिक आयुष्य प्राप्त करा) (मधु) मधुर (म्हणजे प्रिय) आणि (चारु) सुंदर हितकर (गवम्) (घृतम्) गायीचे तूप (पीत्वा) पिऊन, (सत्य कार्य करा की) जसा (पितेव) (पुत्रम्) पिता आपल्या पुत्राची रक्षा करतो, तद्वत, हे राजन्, आपण (स्वाहा) सत्याचरणाद्वारे (इमाम्) या प्रजाजनांची (अभि) सर्वत, (रक्षतात्) रक्षा करा. ॥17॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचलुमप्तोपमा (आणि उपमा अलंकार आहे) आहे. ज्याप्रमाणे अग्नी, सूर्य, विद्युत आदी रूपाने आत-बाहेर राहून सर्वांचे रक्षण करतो, तद्वत राजाने प्रजेची रक्षा केली पाहिजे की जसा एक पिता आपल्या पुत्राची रक्षा करतो (अर्थात राजाने प्रजेला पुत्रवत मानावे. ॥17॥
Subject
पुढे राजधर्मा विषयी -