Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 29 / Mantra 5

60 Mantra
29/5
Devata- अग्निर्देवता Rishi- बृहदुक्थो वामदेव्य ऋषिः Chhand- त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
ए॒ताऽउ॑ वः सु॒भगा॑ वि॒श्वरू॑पा॒ वि पक्षो॑भिः॒ श्रय॑माणा॒ऽउदातैः॑।ऋ॒ष्वाः स॒तीः क॒वषः॒ शुम्भ॑माना॒ द्वारो॑ दे॒वीः सुप्राय॒णा भ॑वन्तु॥५॥

ए॒ताः। उँ॒ऽइत्यूँ॑। वः॒। सु॒भगा॒ इति॑ सु॒ऽभगाः॑। वि॒श्वरू॑पा॒ इति॑ वि॒श्वऽरू॑पाः। वि। पक्षो॑भि॒रिति॒ पक्षः॑ऽभिः। श्रय॑माणाः। उत्। आतैः॑। ऋ॒ष्वाः। स॒तीः। क॒वषाः॑। शुम्भ॑मानाः। द्वारः॑। दे॒वीः। सु॒प्रा॒य॒णाः। सु॒प्रा॒य॒ना इति॑ सुऽप्राय॒नाः। भ॒व॒न्तु॒ ॥५ ॥

Mantra without Swara
एताऽउ वः सुभगा विश्वरूपा वि पक्षोभिः श्रयमाणाऽउदातैः । ऋष्वाः सतीः कवषः शुम्भमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा भवन्तु ॥

एताः। उँऽइत्यूँ। वः। सुभगा इति सुऽभगाः। विश्वरूपा इति विश्वऽरूपाः। वि। पक्षोभिरिति पक्षःऽभिः। श्रयमाणाः। उत्। आतैः। ऋष्वाः। सतीः। कवषाः। शुम्भमानाः। द्वारः। देवीः। सुप्रायणाः। सुप्रायना इति सुऽप्रायनाः। भवन्तु॥५॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे मनुष्यानो, (वः) तुमची (एता) ही घराची दारें (सुभगाः) सुंदर ऐश्‍वर्यवान (विश्‍वरूपा।) विविध रूप-रंगाची आणि (ऋष्वाः) विशाल, उंच आणि रूंद असावीत. (कवषा) त्या दारात आवाजाचा प्रतिध्वनी घुमण्याची क्रिया असावी. (शुम्भमानाः) सुशोभित त्या दारात (सतीः) केलेले (देवीः) विविध चमक वा चकचकीतपणा असावा (उत्, आतैः) त्यात आत प्रवेश करणे सोपे असावे (पक्षीभि:) दाराच्या दोन्ही पटाच्या बाहेरील व आतील बाजूंवर, डाव्या-उजव्या पटावर, (श्रयमाणाः) पक्ष्यांदी चित्रें असावीत. (सुप्रायणाः) येणे-जाणे, (दार लावणे-उघडणे) सुखकर असावे, अशी (द्वारः) दारें (वि, भवन्तु) सर्वत्र सर्व घरांमधे असावीत. हे मनुष्यांनो, तुम्हीही अशी दारें बनवा. ॥5॥
Essence
भावार्थ -या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. मनुष्यांनी (नागरिकांनी) अशी दारें असलेली घरें तयार करावीत की ज्यामधे वार्‍याचे येणे-जाणे सोपे व्हावे (घर हवेशीर असावे) तसेच जसे पक्षी आकाशात मुक्तपणे विहार करतात, तद्वत गृहस्वामींना, गृहस्थांना तसेच सर्व अतिथींना घरात येणे-जाणे सोपे वाटावे. ॥5॥
Subject
घराची दारें कशी असावीत, याविषयी -