Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 29 / Mantra 22

60 Mantra
29/22
Devata- वायवो देवताः Rishi- भार्गवो जमदग्निर्ऋषिः Chhand- विराट् त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
तव॒ शरी॑रं पतयि॒ष्ण्वर्व॒न्तव॑ चि॒त्तं वात॑ऽइव॒ ध्रजी॑मान्। तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रार॑ण्येषु॒ जर्भुराणा चरन्ति॥२२॥

तव॑। शरी॑रम्। प॒त॒यि॒ष्णु। अ॒र्व॒न्। तव॑। चि॒त्तम्। वात॑ इ॒वेति॒ वातः॑ऽइव। ध्रजी॑मान्। तव॑। शृङ्गा॑णि। विष्ठि॑ता। विस्थि॒तेति॒ विऽस्थि॑ता। पु॒रु॒त्रेति॑ पुरु॒ऽत्रा। अर॑ण्येषु। जर्भु॑राणा। च॒र॒न्ति॒ ॥२२ ॥

Mantra without Swara
तव शरीरम्पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तँवातऽइव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति ॥

तव। शरीरम्। पतयिष्णु। अर्वन्। तव। चित्तम्। वात इवेति वातःऽइव। ध्रजीमान्। तव। शृङ्गाणि। विष्ठिता। विस्थितेति विऽस्थिता। पुरुत्रेति पुरुऽत्रा। अरण्येषु। जर्भुंराणा। चरन्ति॥२२॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - (अवेन्) घोड्याप्रमाणे (धाडशी व बलवान असलेले) हे वीर पुरूष, (तव) तुमचे (पतयिष्णु) नाशिवंत हे शरीरम्) शरीर, (तव) तुमची (चित्तम्) अंतःकरणाची वृत्ती (वात इव) वायूप्रमाणे (ध्रजीमान्) वेगवान आणि दूरस्थ विषयांना देखील शीघ्र जाणणारी आहे. (तव) तुमच्या (पुरूचा) अनेक (आण्येषु वनांत (जर्भुराणा) शीघ्र धारण-पोषण करणारे (शृङ्गाणि) शृंगाप्रमाणे (पर्वतशिखरा प्रमाणे) तुम्ही (विष्ठिता) विशेष रूपाने स्थापित केलेल्या सैन्याच्या तुकड्या (चरन्ति) सर्वत्र रक्षणासाठी विचरण करतात. तसे हे वीर पुरूष तुम्ही धर्माचे आचरण करा. ॥22॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात उपमा अलंकार आहे. जे मनुष्य अनित्य शरीर प्राप्त करूनही नित्य मोठे कार्य करतात, ते अतुलनीय सुख प्राप्त करतात, तसेच जे वन्य पशूंप्रमाणे (धाडसी, आक्रमणकारी) असलेले सेवक व सैन्य असते, ते सैन्य अश्याप्रमाणे शीघ्रगामी होऊन शत्रूवर विजय मिळविण्यात समर्थ होतात ॥22॥
Subject
मानवाने हे अनित्य शरीर प्राप्त करून काय करावे, याविषयी -