Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 28 / Mantra 36

46 Mantra
28/36
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- सरस्वत्यृषिः Chhand- भुरिक् त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
दे॒वीर्द्वारो॑ वयो॒धस॒ꣳ शुचि॒मिन्द्र॑मवर्धयन्।उ॒ष्णिहा॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यं प्रा॒णमिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द् वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑॥३६॥

दे॒वीः। द्वारः॑। व॒यो॒धस॒मिति॑ वयः॒ऽधस॑म्। शुचि॑म्। इन्द्र॑म्। अ॒व॒र्ध॒य॒न्। उ॒ष्णिहा॑। छन्द॑सा। इ॒न्द्रि॒यम्। प्रा॒णम्। इन्द्रे॑। वयः॑। दध॑त्। व॒सु॒वन॒ इति॑ वसु॒ऽवने॑। व॒सु॒धेय॒स्येति॑ वसु॒ऽधेय॑स्य। व्य॒न्तु॒। यज॑ ॥३६ ॥

Mantra without Swara
देवीर्द्वारो वयोधसँ शुचिमिन्द्रमवर्धयन् । उष्णिहा च्छन्दसेन्द्रियम्प्राणमिन्द्रे वयो दधद्वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥

देवीः। द्वारः। वयोधसमिति वयःऽधसम्। शुचिम्। इन्द्रम्। अवर्धयन्। उष्णिहा। छन्दसा। इन्द्रियम्। प्राणम्। इन्द्रे। वयः। दधत्। वसुवन इति वसुऽवने। वसुधेयस्येति वसुऽधेयस्य। व्यन्तु। यज॥३६॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे विद्वान महोदय, ज्याप्रमाणे (देवीः) भरपूर प्रकाश देणारे वा चकचकीत (द्वारः) घराचे दार येण्या-जाण्यासाठी असते, (वयोधसम्) गृहस्थ-जीवनाचा आधार आणि (शुचिम्) पवित्र (इन्द्रम्) शुद्ध वायू आत पाठविणारे असते, ते दार (इन्द्रियम्) जीवनासाठी आवश्यक आणि (प्राणम्) प्राण देणारे असून (वसुधेयस्य) धनाचा आधार जो कोष, त्या कोषातले धन (वसुवने) धनाची याचना करणार्‍यासाठी धन (अवर्धयत्) वाढविते आणि (व्यन्तु) सुशोभित होतात, त्या दावाप्रमाणे (उष्णिहा, छन्दसा) उष्णिक् छंदातील त्या पूर्वोक्त पदार्थ आणि इतर (वयः) कामना योग्य पदार्थ (दधत्) धारण करीत हे होता, तू देखील (यज) त्या होता मनुष्याप्रमाणे यज्ञ कर ॥36॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. जी घरें अशी आहेत की त्यात समोर भव्य दार आहे, सर्वत्र वायू घरात खेळत आहे, अशा घरात राहण्यामुळे आयुष्य, पवित्र्य शक्ती आणि नीरोगपणा वाढतो त्यामुळे मोठमोठी दारें असलेली घरें बांधली पाहिजेत. ॥36॥
Subject
मनुष्यांनी कशी घरें निर्माण करावीत -