Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 28 / Mantra 13

46 Mantra
28/13
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- अश्विनावृषी Chhand- भुरिक् शक्वरी Swara- धैवतः
Mantra with Swara
दे॒वीर्द्वार॒ऽ इन्द्र॑ꣳसङ्घा॒ते वी॒ड्वीर्याम॑न्नवर्द्धयन्। आ व॒त्सेन॒ तरु॑णेन कुमा॒रेण॑ च मीव॒तापार्वा॑णꣳ रे॒णुक॑काटं नुदन्तां वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑॥१३॥

दे॒वीः। द्वारः॑। इन्द्र॑म्। स॒ङ्घा॒त इति॑ सम्ऽघा॒ते। वी॒ड्वीः। याम॑न्। अ॒व॒र्द्ध॒य॒न्। आ। व॒त्सेन॑। तरु॑णेन। कु॒मा॒रेण॑। च॒। मी॒व॒ता। अप॑। अर्वा॑णम्। रे॒णुक॑काट॒मिति॑ रे॒णुऽक॑काटम्। नु॒द॒न्ता॒म्। वसु॒वन॒ इति॑ वसु॒ऽवने॑। व॒सु॒धेय॒स्येति॑ वसु॒ऽधेय॑स्य। व्य॒न्तु॒। यज॑ ॥१३ ॥

Mantra without Swara
देवीर्द्वारऽइन्द्रँ सङ्घाते वीड्वीर्यामन्नवर्धयन् । आ वत्सेन तरुणेन कुमारेण च मीवतापार्वाणँ रेणुककाटन्नुदन्ताँवसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥

देवीः। द्वारः। इन्द्रम्। सङ्घात इति सम्ऽघाते। वीड्वीः। यामन्। अवर्द्धयन्। आ। वत्सेन। तरुणेन। कुमारेण। च। मीवता। अप। अर्वाणम्। रेणुककाटमिति रेणुऽककाटम्। नुदन्ताम्। वसुवन इति वसुऽवने। वसुधेयस्येति वसुऽधेयस्य। व्यन्तु। यज॥१३॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे विद्वान, ज्याप्रमाणे (वीड्वीः) विशेषतः प्रशंसनीय आणि (देवीः) प्रकाशमान (द्वारः) द्वार असते (तसे तुम्ही विद्यारूप प्रकाशाकडे वा विद्यार्थ्याकडे जा) (रेणुककाटम्) ज्यात धुळीने भरलेली कोरडी विहीर म्हणजे आंधळी विहीर आहे अशा (यामन्) मार्गाला सोडून (तरुणेन) शूर व णाव् युवक दुष्टांचा वध करीत जातात, (च) आणि (कुमारेण) ब्रह्मचारी (वत्सेन) वासराला सोबत घेऊन जातो, तसेच (अर्वाणम्) चालणारा घोडा जसे (इन्द्रम्) ऐश्‍वर्य (आ, वर्धयन्) वाढवितात (तरूण, कुमार आणि घोडे आपापल्या परीने धनसंपदा वाढवतात) त्या (वसुवने) धनाचा उपयोग घेण्यासाठी (सङ्घाते) त्या समूहामधे सज्जन लोक (वसुधेयस्य) धनाला विघ्न वा हानी आणणार्‍या गोष्टींना (अप, नुदन्ताम्) दूर सारतो, तसे हे विद्वान, तुम्ही आम्हाला ऐश्‍वर्यवृद्धीसाठी प्रेरित करा (व्यन्तु) आमच्याकडे या आणि (यज) ते सत्कर्म करण्यासाठी आमचे सहाय्यक व्हा ॥13॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा अलंकार आहे. ज्याप्रमाणे वाटसरू वाटेत येणार्‍या कोरड्या विहीरीला टाळून वा सोडून दुसर्‍या सुख-सोयी असलेल्या मार्गाचा अवलंब करतात, त्याप्रमाणे गृहस्थानी आपल्या मुलामुलींचा विवाहादी विघ्नकारक कामें टाळून मुलांना विद्यवान करून सर्व संततीला सुखाच्या मार्गावर चालण्याचे शिकवावे. ॥13॥
Subject
पुन्हा त्याच विषयी -