Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 27 / Mantra 45

45 Mantra
27/45
Devata- अग्निर्देवता Rishi- शंयुर्ऋषिः Chhand- निचृदभिकृतिः Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
सं॒व॒त्स॒रोऽसि परिवत्स॒रोऽसीदावत्स॒रोऽसीद्वत्स॒रोऽसि वत्स॒रोऽसि। उ॒षस॑स्ते कल्पन्तामहोरा॒त्रास्ते॑ कल्पन्तामर्द्धमा॒सास्ते॑ कल्पन्तां॒ मासा॑स्ते कल्पन्तामृ॒तव॑स्ते कल्पन्ता संवत्स॑रस्ते॑ कल्पताम्। प्रेत्या॒ऽएत्यै॒ सं चाञ्च॒ प्र च॑ सारय। सु॒प॒र्ण॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वः सी॑द॥४५॥

सं॒व॒त्स॒रः। अ॒सि॒। प॒रि॒व॒त्स॒र इति॑ परिऽवत्स॒रः। अ॒सि॒। इ॒दा॒व॒त्स॒र। इती॑दाऽवत्स॒रः। अ॒सि॒। इ॒द्व॒त्स॒र इती॑त्ऽवत्स॒रः। अ॒सि॒। व॒त्स॒रः। अ॒सि॒। उ॒षसः॑। ते॒। क॒ल्प॒न्ता॒म्। अ॒हो॒रा॒त्राः। ते॒ क॒ल्प॒न्ता॒म्। अ॒र्द्ध॒मा॒साऽइत्य॑र्द्धऽमा॒साः। ते॒। क॒ल्प॒न्ता॒म्। मासाः॑। ते॒। क॒ल्प॒न्ता॒म्। ऋ॒तवः॑। ते॒। क॒ल्प॒न्ता॒म्। सं॒व॒त्स॒रः। ते॒। क॒ल्प॒ता॒म्। प्रेत्या॒ इति॒ प्रऽइ॑त्यै। एत्या॒ऽ इत्याऽइ॑त्यै। सम्। च॒। अञ्च॑। प्र। च॒। सा॒र॒य॒। सु॒प॒र्ण॒चिदिति॑ सुपर्ण॒ऽचित्। अ॒सि॒। तया॑। दे॒वत॑याः। अ॒ङ्गि॒र॒स्वदित्य॑ङ्गिरः॒ऽवत्। ध्रु॒वः। सी॒द॒ ॥४५ ॥

Mantra without Swara
सँवत्सरोसि परिवत्सरोसीदावत्सरोसीद्वत्सरोसि वत्सरोसि । उषसस्ते कल्पन्तामहोरात्रास्ते कल्पन्तामर्धमासास्ते कल्पन्ताम्मासास्ते कल्पन्तामृतवस्ते कल्पन्ताँ सँवत्सरस्ते कल्पताम् । प्रेत्याऽएत्यै सञ्चाञ्च प्र च सारय । सुपर्णचिदसि तया देवतयाङ्गिरस्वद्धरुवः सीद ॥

संवत्सरः। असि। परिवत्सर इति परिऽवत्सरः। असि। इदावत्सर। इतीदाऽवत्सरः। असि। इद्वत्सर इतीत्ऽवत्सरः। असि। वत्सरः। असि। उषसः। ते। कल्पन्ताम्। अहोरात्राः। ते कल्पन्ताम्। अर्द्धमासाऽइत्यर्द्धऽमासाः। ते। कल्पन्ताम्। मासाः। ते। कल्पन्ताम्। ऋतवः। ते। कल्पन्ताम्। संवत्सरः। ते। कल्पताम्। प्रेत्या इति प्रऽइत्यै। एत्याऽ इत्याऽइत्यै। सम्। च। अञ्च। प्र। च। सारय। सुपर्णचिदिति सुपर्णऽचित्। असि। तया। देवतयाः। अङ्गिरस्वदित्यङ्गिरःऽवत्। ध्रुवः। सीद॥४५॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे विद्वान पुरूष अथवा जिज्ञासू विद्यार्थी, तू (संवत्सरः) संवत्सराप्रमाणे नियमाने वागणारा (असि) आहेस. (परिवत्सरः) त्याज्य वर्षाप्रमाणे दुराचाराचा त्याग (करणारा (असि) आहेस. (इदावत्सरः) निश्‍चयाने तू वर्तमान संवत्सराचा सारखा (ससि) आहेस. (इदावत्सरः) निश्‍चित संवत्सराप्रमाणे (असि) आहेस. (वत्सरः) वर्षाप्रमाणे (असि) आहेस (ते) तुझ्यासाठी (उषसः) कल्याणकारीणी उषा (कल्पन्ताम्) समर्थ वा शक्तीदायी व्हावीः (ते) तुझ्याकरिता (अर्द्धमासाः) शुक्ल पक्ष वा कृष्ण पक्ष (कल्पन्ताम्) मंगलदायक व्हावेत. (ते) तुझ्यासाठी (ऋतवः) वसंत आदीऋतू (कल्पन्ताम्) सुख कारक व्हाव्यात. (ते) तुझ्यासाठी (संवत्सरः) वर्ष (कल्पताम्) सुख कारक होवो. (च) आणि तू (प्रेत्यै) उत्तम पदार्थांच्या प्राप्तीसाठी (सम्, अञ्च) सम्यकप्रकारे आम्हास प्राप्त हो. (च) आणि तू (एत्य) येथून प्रयाण करण्यासाठी (प्र, सारय) जा, पण आपल्या ज्ञानाचा व गुणांचा प्रसार करण्यासाठी जा. ज्याअर्थी तू (सुपर्णचित्त) रक्षणाची जी उत्तम साधनांचा संचयकर्ता (असि) आहेस, त्यामुळे (तया) त्या (देवतया) उत्तम गुणवान समयरूप दैवतासह (अङ्गिरस्वत्) सूत्रात्मा प्राणवायूप्रमाणे (ध्रुवः) दृढ वा स्थिर (सीद्) होऊन एके ठिकाणी स्थिरपणे निवास कर ॥45॥
Essence
भावार्थ - जे आप्त मनुष्य आपला वेळ व्यर्थ घालवीत नाहीत, उत्तम नियमांप्रमाणे वागत कर्तव्यकर्में करीत असतात, त्याज्य पदार्थांचा वा गुणांचा त्याग करतात, त्यांचा उषःकाळ, त्यांचे दिवसरात्र, पक्ष व मास, ऋतू आदी सर्व काही सम्यकप्रकारे व्यतीत होतात. यामुळे त्यांनी उत्तम प्रगतीसाठी झगडत सन्मार्गाने चालत शुभ गुणांचा आणि सुखांचा विस्तार केला पाहिजे. सुलक्षणी स्त्री वा सुसंस्कृत वाणी सह धर्माचा स्वीकार आणि अधर्माचा त्याग करण्याासठी त्यानी सदैव दृढपणे उत्साहित असावे. ॥45॥
Subject
पुनश्‍च, तोच विषय -
Footnote
या अध्यायात सत्याची प्रशंसा, उत्तम गुणांचा सत्कार, राज्याचा उत्कर्ष, अनिष्टाची निवृत्ती, जीवन-वर्धन, मित्राचा विश्‍वास, सर्वत्र कीर्तीचा प्रवास, ऐश्‍वर्यवृद्धी, अल्पमृत्यू निवारण, शुद्धीकरण, सुकर्म करणे, यज्ञ करणे, प्रभूत धनाचा संचय, स्वामित्व प्रतिपादन, सुसंस्कृत वाणीचा स्वीकार, सद्गुणांची कामना, अग्नीप्रशंसा, विद्या-धन-वृद्धी, कारणमीमांसा, धनाचा उपयोग, एकमेकाची रक्षा, वायूच्या गुणांचे वर्णन, आधार-आधेम अथन, ईश्‍वराच्या गुणांचे वर्णन, शूरांच्या वीरकृत्यांचे वर्णन, प्रसन्नता प्रसार, मित्ररक्षा, विद्वानांचा आश्रय, आत्म्याची रक्षा, वीर्यरक्षा आणि उचित आहार-विहार आदी विषयांचे वर्णन केले आहे. यामुळे या 27 व्या अध्यायात सांगितलेल्या अर्थाची संगती या पूर्वीच्या 26 व्या अध्यायाच्या अर्थाशी आहे, हे लक्षात घ्यावे ॥^यजुर्वेदाच्या 27 व्या अध्यायाचा मराठी अनुवाद समाप्त