Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 23 / Mantra 4

65 Mantra
23/4
Devata- परमेश्वरो देवता Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- विकृतिः Swara- मध्यमः
Mantra with Swara
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा। यस्ते॒ रात्राै॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मैं॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्यः॒ स्वाहा॑॥४॥

उ॒प॒या॒मगृ॑हीत॒ इत्यु॑पया॒मऽगृ॑हीतः। अ॒सि॒। प्र॒जाप॑तय॒ इति॑ प्र॒जाऽप॑तये। त्वा॒। जुष्ट॑म्। गृ॒ह्णा॒मि॒। ए॒षः। ते॒। योनिः॑। च॒न्द्रमाः॑। ते॒। म॒हि॒मा। यः। ते॒। रात्रौ॑। सं॒व॒त्स॒रे। म॒हि॒मा। स॒म्ब॒भूवेति॑ सम्ऽब॒भूव॑। यः। ते॒। पृ॒थि॒व्याम्। अ॒ग्नौ। म॒हि॒मा। स॒म्ब॒भूवेति॑ सम्ऽब॒भूव॑। यः। ते॒। नक्ष॑त्रेषु। च॒न्द्रम॑सि। म॒हि॒मा। स॒म्ब॒भूवेति॑ सम्ऽब॒भूव॑। तस्मै॑। ते॒। म॒हि॒म्ने। प्र॒जाप॑तय॒ इति॑ प्र॒जाऽप॑तये। दे॒वेभ्यः॑। स्वाहा॑ ॥४ ॥

Mantra without Swara
उपयामगृहीतो सि प्रजापतये त्वा जुष्टम्गृह्णाम्येष ते योनिश्चन्द्रस्ते महिमा । यस्ते रात्रौ सँवत्सरे महिमा सम्बभूव यस्ते पृथिव्यामग्नौ महिमा सम्बभूव यस्ते नक्षत्रेषु चन्द्रमसि महिमा सम्बभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये देवेभ्यः स्वाहा ॥

उपयामगृहीत इत्युपयामऽगृहीतः। असि। प्रजापतय इति प्रजाऽपतये। त्वा। जुष्टम्। गृह्णामि। एषः। ते। योनिः। चन्द्रमाः। ते। महिमा। यः। ते। रात्रौ। संवत्सरे। महिमा। सम्बभूवेति सम्ऽबभूव। यः। ते। पृथिव्याम्। अग्नौ। महिमा। सम्बभूवेति सम्ऽबभूव। यः। ते। नक्षत्रेषु। चन्द्रमसि। महिमा। सम्बभूवेति सम्ऽबभूव। तस्मै। ते। महिम्ने। प्रजापतय इति प्रजाऽपतये। देवेभ्यः। स्वाहा॥४॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे जगदीश्‍वर, आपण (उपयामगृहीतः) सत्कर्मांद्वारे म्हणजे योगाभ्यासादी उत्तम कर्मे करीत त्याद्वारे (आम्ही उपासकांकडून) स्वीकृत वा मान्य (असि) झालेले आहात (म्हणजे योगाभ्यासाद्वारे आम्ही तुमच्या संगतीत राहत आहोत) अशा (जुष्टम्) सेवेद्वारे स्वीकृत केलेल्या (त्वा) आपणाला मी (एक उपासक) (प्रजापतये) प्रजापालक राजाच्या रक्षाणासाठी (गृहणामि) ग्रहण करतो म्हणजे माझ्या मनात स्मरतो. (ते) आपल्या (या आपण निर्माण केलेल्या या जगामधे (एषः) हे (योनिः) जल तसेच (ते) आपल्या या संसारात (चन्द्रमाः) चंद्रलोक आपला (महिमा) वा मोठेपणा (प्रकट करीत आहेत)^(यः) जी (रात्रौ) रात्र आणि (संवत्सर) वर्ष, यांमधून (ते) आपला (महिमा) महिमा (सम्बभूव) प्रकट झालेला आहे, होत आहे आणि पुढेही होत राहील (पृथिव्याम्) अंतरिक्ष वा भूमीद्वारे (अग्नौ) आणि अग्नीच्या उत्पत्तिद्वारे (ते) आपला (यः) जो (महिमा) मोठेपणा (सम्बभूव) व्यक्त झालेला आहे, होत आहे आणि भविष्यातही सदैव होत राहील (त्यासाठी आम्ही आपल्याप्रत सत्यक्रिया उपासना करतो) तसेच आपल्या या सृष्टीत (नक्षत्रेषु) कारण रूपाने (प्रकृतिरूपाने) अविनाशी असलेल्या लोकलोकान्तराद्वारे आणि (चन्द्रमसि) चंद्रलोकाद्वारे (ते) आपला (क) जो (महिमा) मोठेपणा (सम्बभूव) व्यक्त झालेला आहे, होत आहे व पुढेही होत राहील, (ते) अशा त्या आपल्या (महिम्ने) महिमेपुढे आणि (प्रजापतये) प्रजापालक राजासाठी तसेच (देवेभ्यः) विद्वज्जनांसाठी आम्ही (स्वाहा) सत्याचरण व उत्तम क्रियाद्वारे आम्ही (उपासनादी कार्यांचे) अनुष्ठान केले पाहिजे. (किंबहूना ते आमचे कर्तव्य आहे) ॥4॥
Essence
भावार्थ - हे मनुष्यांनो, ज्या महिमेमुळे व अनंत सामर्थ्यामुळे हे सर्व जग शोभायमान आहे, ज्याच्या अनंत महिमा-सामर्थ्याचा त्याने रचलेली ही सर्व सृष्टी साक्ष आहे, त्या जगदीश्‍वराचीच सर्व मनुष्यांनी उपासना केली पाहिजे ॥4॥
Subject
पुन्हा तोच विषयः-