Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 23 / Mantra 22

65 Mantra
23/22
Devata- राजप्रजे देवते Rishi- प्रजापतिर्ऋषिः Chhand- विराडनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काहल॒गिति॒ वञ्च॑ति। आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का॥२२॥

य॒का। अ॒स॒कौ। श॒कु॒न्ति॒का। आ॒हल॑क्। इति॑। वञ्च॑ति। आ। ह॒न्ति॒। ग॒भे। पसः॑। निग॑ल्गलीति। धार॑का ॥२२ ॥

Mantra without Swara
यकासकौ शकुन्तिकाहलगिति वञ्चति । आऽहन्ति गभे पसो निगल्गलीति धारका ॥

यका। असकौ। शकुन्तिका। आहलक्। इति। वञ्चति। आ। हन्ति। गभे। पसः। निगल्गलीति। धारका॥२२॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - ज्या (गभे) प्रजेवर राजा आपले (पसः) शासन वा राज्य (आहन्ति) चालवितो, ती (धारका) सुखाची इच्छा करणारी अथवा सुखी असलेली प्रजा (निगल्गलीति) सर्व सुख गिळत असल्याप्रमाणे (परम सुख भोगत असलेली) असते. आणि (यका) जो राजा (असकौ) आपल्या त्या प्रजेला (शकुन्तिका) की जी लहानशा चिमणीप्रमाणे दुबळी असते, त्या प्रजेकडून (आहलक) जसे नांगर चांगल्याप्रकारे भूमी नांगरते, तद्वत त्या भूमीवर, (शेतीवर योग्य त्या प्रमाणात कर (शेतसारा) लागतो तो राजा काही आपल्या प्रजेला (वञ्चतिति) त्रास देतो वा लुबाडतो, असे नाही, तो शेतसारा वा कर घेतो, ते प्रजा सुख-समाधानी व्हावी, म्हणून. त्यामुळे ते करग्रहण उचितच आहे ॥22॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमा आहे. जर राजा न्यायपूर्वक प्रजेचे रक्षण करीत नसेल आणि तसेच न करताच प्रजेकडून कर वसूल करत असेल, तर जसजशी प्रजा क्षीण, दुर्बळ होत नाश पावते, तसा राजादेखील नाश पावतो, जर राजा विद्यादानाची व्यवस्था करीत विनयाने व प्रेमाने प्रजेची रक्षा करीत असेल, तर राजा आणि प्रजा, दोघांची सर्वदृष्ट्या भरभराट होईल. ॥22॥
Subject
पुनश्‍च, त्याच (राजा-प्रजा) विषयी.-