Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 19 / Mantra 18

95 Mantra
19/18
Devata- गृहपतिर्देवता Rishi- हैमवर्चिर्ऋषिः Chhand- निचृदनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
ह॒वि॒र्धानं॒ यद॒श्विनाग्नी॑ध्रं॒ यत्सर॑स्वती। इन्द्रा॑यै॒न्द्रꣳसद॑स्कृ॒तं प॑त्नी॒शालं॒ गार्ह॑पत्यः॥१८॥

ह॒वि॒र्धान॒मिति॑ हविः॒ऽधान॑म्। यत्। अ॒श्विना॑। आग्नी॑ध्रम्। यत्। सर॑स्वती। इन्द्रा॑य। ऐ॒न्द्रम्। सदः॑। कृ॒तम्। प॒त्नी॒शाल॒मिति॑ पत्नी॒ऽशाल॑म्। गार्ह॑पत्य॒ इति॒ गार्ह॑ऽपत्यः ॥१८ ॥

Mantra without Swara
हविर्धानँयदश्विनाग्नीध्रँयत्सरस्वती । इन्द्रायैन्द्रँ सदस्कृतम्पत्नीशालङ्गार्हपत्यः ॥

हविर्धानमिति हविःऽधानम्। यत्। अश्विना। आग्नीध्रम्। यत्। सरस्वती। इन्द्राय। ऐन्द्रम्। सदः। कृतम्। पत्नीशालमिति पत्नीऽशालम्। गार्हपत्य इति गार्हऽपत्यः॥१८॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे गृहस्थजनहो, (अश्विना) एक विद्वान ज्ञानी पति-पत्नी (यत्‌) जो (हविर्धानम्‌) देण्या-घेण्यास योग्य अशा पदार्थांचा संग्रह करतात, तसेच (सरस्वती) एक विदुषी अनुभवी गृहस्थ-स्त्री (यत्‌) जी (आग्नीध्रम्‌) ऋत्विजाकडे जाऊन (ज्ञान आणि ऐश्वर्याची कामना करते) तसेच विद्वानजन ज्याप्रमाणे (इन्द्राय) ऐश्वर्याद्वारे इतरांना सुख देणाऱ्या गृहस्थ-पतीकडे (ऐन्द्रम्‌) ऐश्वर्यप्राप्तीसाठी जातात, (सदः) आणि विद्वत्सभेमधे बसतात व (पत्नीशालम्‌) पती आपल्या पत्नीच्या घराला (कृतम्‌) आपले निवास स्थान करतात, ही सर्व कार्यें (गार्हपत्यः) गृहस्थांच्या कर्तव्य-धर्माला धरूनच आहेत. तुम्ही सर्वजणदेखील त्या कर्तव्यांचे पालन करीत जा ॥18॥
Essence
भावार्थ - या मंत्रात वाचकलुप्तोमा अलंकार आहे. ज्याप्रमाणे ऋत्विज गण यज्ञासाठी आवश्यक सामग्रीचा संचय करून यज्ञ करतात, त्याप्रमाणे गृहस्थ स्त्री-पुरूषांनी देखील आवश्यक ते गृहस्थ-कर्तव्य अवश्य केले पाहिजेत ॥18॥
Subject
स्त्री-पुरूषांनी (पति-पत्नीनी) काय केले पाहिजे (त्यांची कर्तव्ये काय?) या विषयी -