Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 18 / Mantra 71

77 Mantra
18/71
Devata- इन्द्रो देवता Rishi- जय ऋषिः Chhand- आर्षी त्रिष्टुप् Swara- धैवतः
Mantra with Swara
मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः प॑रा॒वत॒ऽआ ज॑गन्था॒ पर॑स्याः। सृ॒कꣳ स॒ꣳशाय॑ प॒विमि॑न्द्र ति॒ग्मं वि शत्रू॑न् ताढि॒ वि मृधो॑ नुदस्व॥७१॥

मृ॒गः। न। भी॒मः। कु॒च॒र इति॑ कुऽच॒रः। गि॒रि॒ष्ठाः। गि॒रि॒स्था इति॑ गिरि॒ऽस्थाः। प॒रा॒वतः॑। आ। ज॒ग॒न्थ॒। पर॑स्याः। सृ॒कम्। स॒शायेति॑ स॒म्ऽशाय॑। प॒विम्। इ॒न्द्र॒। ति॒ग्मम्। वि। शत्रू॑न्। ता॒ढि॒। वि॒। मृधः॑। नु॒द॒स्व॒ ॥७१ ॥

Mantra without Swara
मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः परावत आ जगन्था परस्याः । सृकँ सँशाय पविमिन्द्र तिग्मँवि शत्रून्ताढि वि मृधो नुदस्व ॥

मृगः। न। भीमः। कुचर इति कुऽचरः। गिरिष्ठाः। गिरिस्था इति गिरिऽस्थाः। परावतः। आ। जगन्थ। परस्याः। सृकम्। सशायेति सम्ऽशाय। पविम्। इन्द्र। तिग्मम्। वि। शत्रून्। ताढि। वि। मृधः। नुदस्व॥७१॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - हे (इन्द्र) सेनापती आपण (कुचर:) कुटिल वा चतुर चालीने चालणार्‍या (शिकार करताना लपून-छपून शिकारावर अचानक झडप घालणार्‍या (गिरिष्ठा:) पर्वतात वा पर्यवतीय-गुहेत राहणार्‍या (भीम:) भयानक अशा (मृग:) (न) सिंहाप्रमाणे (परावत:) दूर देशस्य शत्रूंना (वा दूरपर्यंत तावडीतून निसटून पळत असलेल्या) (आ, जगन्य) चार ही बाजूने घेरावे. (ना सर्वदिशांनी वेढा घालावा) तसेच (परस्या:) शत्रुसैन्यावर (तिग्मम्) अति तीव्र आणि (पविम्) दुष्टांना दंडित करून पवित्र करणार्‍या आपल्या (सृकम्) वज्राप्रमाणे प्रभावी अशा अस्त्रशस्त्रांना (संशाय) अधिक तीव वा समृद्ध करा आणि त्याद्वारे (शत्रून्) शत्रूंना (ति, ताढि) ताडित करा आणि (मृध:) संग्रामात (वि, वुदस्व) विजय प्राप्त करून सर्वांना सत्कर्माकडे प्रेरित करा ॥71॥
Essence
भावार्थ - जे राजपुरुष वा सैनिक सिंहासारखा पराक्रम करून शत्रूंना व शत्रुसैन्याच्या अंगांना ध्वस्त करतात, शत्रूंचे सैन्यसंचालन वा युद्धनीतीवर ताबा मिळवितात, तेच युद्धात विजयी होतात आणि सर्वत्र प्रशंसित होतात. याहून जे इतर म्हणजे भीरू वा रणनीतिकुशल नसतात, ते लोक कदापि विजयश्री प्राप्त करू शकत नाहीत. ॥71॥
Subject
राजपुरुषांनी कसे असावे, याविषयी -