Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 17 / Mantra 64

99 Mantra
17/64
Devata- इन्द्राग्नी देवते Rishi- विधृतिर्ऋषिः Chhand- आर्ष्युनुष्टुप् Swara- गान्धारः
Mantra with Swara
उ॒द्ग्रा॒भं च॑ निग्रा॒भं च॒ ब्रह्म॑ दे॒वाऽअ॑वीवृधन्। अधा॑ स॒पत्ना॑निन्द्रा॒ग्नी मे॑ विषू॒चीना॒न् व्यस्यताम्॥६४॥

उ॒द्ग्रा॒भमित्यु॑त्ऽग्रा॒भम्। च॒। नि॒ग्रा॒भमिति॑ निऽग्रा॒भम्। च॒। ब्रह्म॑। दे॒वाः। अ॒वी॒वृ॒ध॒न्। अध॑। स॒पत्ना॒निति॑ स॒ऽपत्ना॑न्। इ॒न्द्रा॒ग्नीऽइती॑न्द्रा॒ग्नी। मे॒। वि॒षू॒चीना॑न्। वि। अ॒स्य॒ता॒म् ॥६४ ॥

Mantra without Swara
उद्ग्राभञ्च निग्राभञ्च ब्रह्म देवा अवीवृधन् । अधा सपत्नानिन्द्राग्नी मे विषूचीनान्व्यस्यताम् ॥

उद्ग्राभमित्युत्ऽग्राभम्। च। निग्राभमिति निऽग्राभम्। च। ब्रह्म। देवाः। अवीवृधन्। अध। सपत्नानिति सऽपत्नान्। इन्द्राग्नीऽइतीन्द्राग्नी। मे। विषूचीनान्। वि। अस्यताम्॥६४॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - (देवो:) विद्यावान वा कुशल माणसांनी (उद्ग्रामन्‌) अत्यंत उत्साहाने (धनसंपदा) अजित करावी (च) तसेच (प्रसंग आल्यास) त्याचा (निग्रामंच) त्यागदेखील करावा. (अशाप्रकारे अर्जन, त्याग, दानादीद्वारा) विद्वानांनी (ब्रह्म) धन (अवीवृधन्‌) वाढवीत जावे. (अध) त्यानंतर (इन्द्राग्नी) विद्युत आणि अग्नीप्रमाणे दोन सेनाधिकारी, यांनी (मे) माझ्या (नागरिकाच्या) विषूचीनाम्‌) विरूद्ध वागणाऱ्या (सफ्लान्‌) शत्रूला (व्यस्थताम्‌) उचलून-उचलून भूमीवर आदळावे अशी मी इच्छा करतो) ॥64॥
Essence
भावार्थ - जी माणसें सज्जनांचा सत्कार व गौरव करतात आणि दुर्जनांना मारून, बडवून, दूर करीत धन-संपत्ती प्राप्त करतात, तीच माणसे निष्कष्टक वा सुंदर सुवासित राज्य करू शकतात, आणि त्याचीच कीर्ती होते. जो राजा आपल्या राज्यातील सज्जनांचा सत्कार व गौरव करतो आणि दुर्जनांचा निरादर वा दमन करतो, तो राजा आपले आणि प्रजेचे ऐश्‍वर्य वाढू शकतो. ॥64॥
Subject
पुढील मंत्रात राजधर्माविषयी कथन केले आहे-