Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

Yajurveda Adhyay 16 / Mantra 66

66 Mantra
16/66
Devata- रुद्रा देवताः Rishi- परमेष्ठी प्रजापतिर्वा देवा ऋषयः Chhand- धृतिः Swara- ऋषभः
Mantra with Swara
नमो॑ऽस्तु रु॒द्रेभ्यो॒ ये पृ॑थि॒व्यां येषा॒मन्न॒मिष॑वः। तेभ्यो॒ दश॒ प्राची॒र्दश॑ दक्षि॒णा दश॑ प्र॒तीची॒र्दशोदी॑ची॒र्दशो॒र्ध्वाः। तेभ्यो॒ नमो॑ऽअस्तु॒ ते नो॑ऽवन्तु॒ ते नो॑ मृडयन्तु॒ ते यं द्वि॒ष्मो यश्च॑ नो॒ द्वेष्टि॒ तमे॑षां॒ जम्भे॑ दध्मः॥६६॥

नमः॑। अ॒स्तु॒। रु॒द्रेभ्यः॑। ये। पृ॒थि॒व्याम्। येषा॑म्। अन्न॑म्। इष॑वः। तेभ्यः॑। दश॑। प्राचीः॑। दश॑। द॒क्षि॒णाः। दश॑। प्र॒तीचीः॑। दश॑। उदी॑चीः। दश॑। ऊ॒र्ध्वाः। तेभ्यः॑। नमः॑। अ॒स्तु॒। ते। नः॒। अ॒व॒न्तु॒। ते। नः॒। अ॒व॒न्तु॒। ते। नः॒। मृ॒ड॒य॒न्तु॒। ते। यम्। द्वि॒ष्मः। यः। च॒। नः॒। द्वेष्टि॑। तम्। ए॒षा॒म्। जम्भे॑। द॒ध्मः॒ ॥६६ ॥

Mantra without Swara
नमोस्तु रुद्रेभ्यो ये पृथिव्याँयेषामन्नमिषवः । तेभ्यो दश प्राचीर्दश दक्षिणा दश प्रतीचीर्दशोदीचीर्दशोर्ध्वाः । तेभ्यो नमोऽअस्तु ते नोवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यन्द्विष्मो यश्च नो द्वेष्टि तमेषाञ्जम्भे दध्मः ॥

नमः। अस्तु। रुद्रेभ्यः। ये। पृथिव्याम्। येषाम्। अन्नम्। इषवः। तेभ्यः। दश। प्राचीः। दश। दक्षिणाः। दश। प्रतीचीः। दश। उदीचीः। दश। ऊर्ध्वाः। तेभ्यः। नमः। अस्तु। ते। नः। अवन्तु। ते। नः। अवन्तु। ते। नः। मृडयन्तु। ते। यम्। द्विष्मः। यः। च। नः। द्वेष्टि। तम्। एषाम्। जम्भे। दध्मः॥६६॥

Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar)

मराठी
Yajurveda Bhashya (Pt. Vedkumar Vedalankar) - मराठी
Meaning
शब्दार्थ - (ये) जे (वाहनचालक, यांत्रिक, कर्मकरजन.) जमिनीवर चालणार्‍या वाहनांमधे बसून (रथ, वृषभयान-बैलगाडी) आदीमध्ये बसून (पृथिव्याम्) विस्तृत भूप्रदेशात विचरण करतात आणि (येषाम्) ज्यांचे (अन्नम्) भोज्य तांदूळ आदी पदार्थ (इषव:) बाणरुप आहेत (सकस अन्नसेवन करून जे शक्तिमान झालेले आहेत) अशा (तेभ्य:) त्या (रुद्रेभ्य:) प्राणप्रिय पुरुषांसाठी आमचा (आम्हा नागरिकांचा) (नम:) सत्कार वा आदरभाव (अस्तु) असो वा आहे. (दश) दहा प्रकारे जे (प्राची:) पूर्व, (दश) दहा प्रकारे (दक्षिणा:) दक्षिण, (दक्ष) दहा प्रकारे (प्रतीची:) पश्चिम, (दश) दहा प्रकारे (उदीची:) उत्तर आणि (दश) दहा प्रकारे (ऊर्ध्वा:) वरच्या दिशांमधे व्याप्त आहेत (ज्यांचा सर्वत्र संचार आहे) अशा त्या सर्वहितैषी राजपुरुषांसाठी आम्ही (नागरिक) (नम:) अन्न-भोजन आदी पदार्थ (अस्तु) देतो (वा त्यांना पुरवितो.) जे जे अशा प्रकारचे हितकारी लोक आहेत (ते) ते (न:) आमचे सर्व दिशांकडून (अवन्तु) रक्षण करोत (ते) ते लोक (न:) आमचे सर्व दिशांकडून (अवन्तु) रक्षण करोत (ते) ते लोक (न:) आम्हाला (मृडयन्तु) सुखी करोत. तसेच (ते) ते हितकारी लोक आणि आम्ही (या) ज्या (दुष्ट, स्वार्थी माणसाला (द्विष्म:) नापंसत करतो (च) आणि (य:) जो (न:) आम्हाला (द्वेष्टि) पीडा देतो, (तम्) त्या माणसाला (एषाम्) आम्ही (वावटळ, वादळसारख्या (जम्भे) मुखात (संकटात) उंदीर जसा बोक्याच्या मुखात, त्याप्रमाणे दु:खात वा व्यथेत (दध्म:) लोटतो. ॥66॥
Essence
भावार्थ - या भूमीवर जे अन्नार्थी (भुकेले, अभावग्रस्त) लोक आहेत, त्यांचे चांगल्याप्रकारे भरण-पोषण करून त्यांच उन्नती घडवून आणली पाहिजे. ॥66॥
Subject
पुढील मंत्रातही तोच विषय -
Footnote
या अध्यायात वायू, जीव, ईश्वर आणि वीर पुरुष, यांच्या गुणांचे, कर्तृत्वाचे यथावत वर्णन केले असून पूर्वीच्या अध्यायात (पंधराव्या अध्यात) आलेल्या अर्थाशी या अध्यायाची संगती आहे, असे जाणावे. ॥66॥^सोळावा अध्याय समाप्त